Khai Phá Năng Lực Tiềm Ẩn - 2 ngày
làm chủ tư duy, hệ thống, mô hình kinh doanh
Giữ vé ngay
Nguyễn Ngọc Sơn
Bán hàng

Chân dung khách hàng: Làm sao để bán cho đúng người?

Chân dung khách hàng, insight và pain point khác nhau thế nào. 5 câu hỏi tôi dùng để vẽ chân dung khách hàng thật, từ 22 năm bán hàng và xây đội ngũ.

Chân dung khách hàng: Làm sao để bán cho đúng người?

Năm đầu đi bán hàng, tôi có một cuốn sổ ghi tên tất cả những ai từng gặp. Ai cũng là khách. Người bán phở, ông xe ôm, cô giáo cũ, anh bạn học. Tôi gọi hết.

10 người thì 8-9 người từ chối. Tôi nghĩ mình nói chưa hay nên về luyện nói.

Mãi sau mới hiểu vấn đề không nằm ở giọng. Tôi nói với 10 người khác nhau bằng cùng một kiểu. Và nó không trúng ai cả.

Đến khi ngồi xuống vẽ chân dung khách hàng, tức là vẽ ra đúng một người, hiểu người ấy lo điều gì, sáng mở mắt nghĩ gì, hành vi của họ như thế nào, thì cùng số cuộc gọi đó, số người gật đầu tăng gấp ba.

Chân dung khách hàng là gì?

Chân dung khách hàng là bản mô tả một người cụ thể mà sản phẩm của bạn giải quyết vấn đề của họ tốt nhất. Không phải một nhóm, một người.

Nhiều người viết bản chân dung như điền tờ khai: nữ, 30 đến 45 tuổi, thu nhập khá, sống ở thành phố. Bản đó không giúp bán được gì, vì nó mô tả vài triệu người và không nói người đó đang lo điều gì.

Chân dung có ích phải trả lời được 3 câu hỏi: người này đang khổ vì chuyện gì? Họ đã thử cách nào rồi? Và nếu tối nay có ai giải quyết được thì họ sẵn sàng trả bao nhiêu?

Chân dung khách hàng gồm những gì?

Một bản chân dung dùng được gồm 6 phần:

  1. Thông tin cơ bản. Tuổi, nghề, làm ở đâu, thu nhập khoảng bao nhiêu. Phần này viết ngắn thôi, vì nó ít giúp bán hàng nhất.
  2. Chỗ đau. Họ đang khổ vì chuyện gì, hãy ghi bằng chính chữ của họ.
  3. Cách đã thử. Họ đã làm gì để giải quyết, và vì sao chưa ổn.
  4. Nỗi sợ khi mua. Điều khiến họ chần chừ: sợ mất tiền, sợ bị lừa, sợ người nhà không đồng ý.
  5. Lý do quyết định. Điều cuối cùng làm họ gật đầu.
  6. Nơi họ tìm thông tin. Họ đọc gì, xem gì, hỏi ai trước khi mua.

Lấy ví dụ một xưởng may đồng phục nhỏ. Chân dung khách không phải "doanh nghiệp cần may đồng phục". Mà là chị kế toán kiêm hành chính ở một công ty 30 người, được sếp giao đặt áo cho cả công ty. Chị sợ nhất là áo giao trễ hoặc sai size rồi bị sếp trách. Chị hỏi giá ba chỗ và chọn chỗ nào hứa đổi size miễn phí. Vẽ ra được người này thì biết ngay trang bán hàng phải nói điều gì đầu tiên.

Khách hàng mục tiêu, khách hàng tiềm năng, thị trường mục tiêu

Thị trường mục tiêu là cả nhóm lớn, khách hàng mục tiêu là phần bạn chọn để bán, còn khách hàng tiềm năng là người cụ thể đã quan tâm. Ba chữ này hay bị dùng lẫn, tôi tách ra cho rõ.

Thị trường mục tiêu là cả cái ao. Ví dụ: chủ doanh nghiệp nhỏ ở Việt Nam.

Khách hàng mục tiêu là loại cá bạn quyết định câu. Ví dụ: chủ doanh nghiệp dưới 20 người, tự đi bán hàng, chưa có phòng kinh doanh.

Khách hàng tiềm năng là con cá cụ thể đã ngoi lên nhìn mồi. Ví dụ: anh Hùng, 38 tuổi, bán vật liệu xây dựng, tuần trước vừa hỏi giá.

Bản chân dung nằm ở tầng thứ hai. Vẽ xong chân dung, bạn mới biết con cá tiềm năng nào đáng bỏ công đuổi theo.

Insight khách hàng là gì?

Insight là điều khách thật sự nghĩ nhưng không nói ra, và nhiều khi chính họ cũng chưa gọi tên được.

Lấy ví dụ từ chính nghề của tôi. Chủ doanh nghiệp nhỏ đến hỏi tôi về khóa học thường nói họ "muốn tăng doanh thu". Câu đó ai cũng nói.

Insight nằm chỗ khác. Người đàn ông 40 tuổi, mở công ty được vài năm, sợ nhất không phải là công ty không lớn. Sợ nhất là đến một ngày phải nói với vợ rằng mình sai, rằng lẽ ra đừng bỏ việc cũ. Cái sợ đó họ không bao giờ nói thành lời trong buổi tư vấn.

Khi tôi hiểu điều đó, tôi không nói về nội dung khóa học nữa. Tôi hỏi: "Nếu ba năm nữa mọi thứ vẫn y như bây giờ, anh nghĩ sao?" Khách im lặng một lúc lâu. Rồi tự họ nói ra hết.

Insight không tìm được bằng khảo sát. Tìm được bằng ngồi nghe đủ lâu.

Nguyễn Ngọc Sơn giảng về marketing và cách hiểu khách hàng trên bảng lật
Hiểu khách trước, nói về sản phẩm sau. Đảo thứ tự là nói vào không khí.

Pain point là gì, và vì sao phải tìm cho ra?

Pain point là chỗ đau cụ thể.

Không phải "muốn tăng doanh thu", ai cũng muốn thế. Mà là "tháng nào đến ngày 25 cũng lo tiền lương, phải gọi khách cũ xin ứng trước".

Chỗ đau càng cụ thể, câu chào hàng càng trúng. Người ta không mua vì sản phẩm hay. Người ta mua vì đang đau và bạn là người gọi đúng tên cái đau ấy.

Tôi dạy đội một quy tắc: chưa tìm được chỗ đau cụ thể thì chưa được nói về sản phẩm. Nói sớm là nói vào không khí. Cách dẫn từ chỗ đau sang lời chào hàng, tôi viết trong bài kỹ năng bán hàng từ người mới đến chốt đơn.

Cách vẽ chân dung khách hàng bằng 5 câu hỏi

Cách nhanh nhất để vẽ chân dung khách hàng là hỏi 10 khách cũ đã mua và hài lòng đúng 5 câu dưới đây. Tôi không dùng biểu mẫu nào, chân dung tự hiện ra từ câu trả lời của họ.

Câu 1: Trước khi mua, anh chị đang bực nhất chuyện gì?
Câu này lôi ra chỗ đau. Nghe kỹ chữ họ dùng và chép nguyên văn, đừng viết lại cho hay.

Câu 2: Anh chị đã thử cách nào rồi, vì sao không ổn?
Câu này cho biết đối thủ thật của bạn là ai. Nhiều khi không phải công ty khác, mà là "tự làm" hoặc "kệ đấy".

Câu 3: Điều gì làm anh chị quyết định mua?
Đây là lý do thật, thường khác hẳn lý do bạn tưởng. Tôi từng nghĩ khách chọn mình vì nội dung. Hỏi ra mới biết nhiều người chọn vì tôi gọi lại đúng giờ đã hẹn.

Câu 4: Sau khi dùng, thứ anh chị thấy đáng tiền nhất là gì?
Đây là thứ để nói với khách sau. Chữ của khách bao giờ cũng thuyết phục hơn chữ của người bán.

Câu 5: Nếu giới thiệu cho một người bạn, anh chị sẽ nói thế nào?
Câu trả lời này chính là câu chào hàng của bạn. Chép lại, dùng nguyên, đừng sửa.

Hỏi xong 10 người, đọc lại 50 câu trả lời, bạn sẽ thấy 6 đến 7 người nói na ná nhau. Người na ná ấy là chân dung. Viết ra một trang, đặt cho họ một cái tên, dán lên tường phòng làm việc.

Học viên ghi lại nguyên văn câu trả lời của khách hàng trong buổi thực hành bán hàng
Chép nguyên văn chữ khách dùng, đừng viết lại cho hay.

Phân tích hành vi khách hàng: nhìn việc họ làm, đừng chỉ tin việc họ nói

Phân tích hành vi khách hàng là nhìn vào việc khách làm thay vì chỉ tin điều khách nói, vì lời nói không đáng tin bằng hành vi. Khách nói "để tôi suy nghĩ" rồi không bao giờ gọi lại. Khách nói "đắt quá" rồi mua của chỗ đắt hơn. Cách trả lời câu đó, tôi viết trong bài khách hàng chê đắt.

3 hành vi tôi luôn để ý:

Họ hỏi câu gì đầu tiên. Người hỏi giá trước khác hẳn người hỏi "có ai dùng chưa" trước. Người thứ nhất đang so sánh, người thứ hai đang sợ. Hai người này cần hai cách nói khác nhau.

Họ mất bao lâu để quyết. Người quyết trong một buổi và người cần ba tuần là hai chân dung khác nhau, cần hai cách chăm khác nhau.

Họ quay lại vì cái gì. Khách mua lần hai nói cho bạn biết sản phẩm giải quyết đúng chỗ nào. Đó là thứ nên nhấn mạnh với khách mới.

Ba sai lầm hay gặp

Vẽ người mình muốn bán, không vẽ người đang mua. Nhiều chủ doanh nghiệp mơ bán cho khách giàu, trong khi 20 khách gần nhất toàn người thu nhập vừa. Vẽ theo mơ thì câu chào hàng nói với người không có mặt.

Vẽ một lần rồi để đó. Khách đổi, thị trường đổi. Tôi vẽ lại mỗi năm một lần, cũng bằng 5 câu hỏi trên, hỏi 10 khách mới nhất.

Vẽ quá nhiều chân dung. Doanh nghiệp nhỏ chỉ đủ sức nói trúng một người. Vẽ ba chân dung là nói chung chung với cả ba. Chọn đúng một người rồi dồn cả kênh quảng cáo vào người đó, tôi nói kỹ trong bài chiến lược marketing cho doanh nghiệp nhỏ.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp mới chưa có khách cũ thì hỏi ai?
Hỏi 10 người bạn tin là sẽ mua. Vẫn 5 câu trên, chỉ đổi thì: "anh chị đang bực nhất chuyện gì" thay cho "trước khi mua". Chân dung lúc này là giả thuyết, bán được 10 khách đầu thì vẽ lại bằng người thật.

Chân dung khách hàng khác gì khách hàng mục tiêu?
Khách hàng mục tiêu là nhóm bạn chọn để bán. Chân dung là bức vẽ chi tiết một người trong nhóm đó, có nỗi lo, có thói quen, có lý do mua. Chọn nhóm trước, vẽ chân dung sau.

Tìm insight bằng khảo sát trên mạng được không?
Khảo sát cho bạn con số, không cho bạn insight. Insight nằm trong câu khách nói khi họ quên là đang được hỏi. Gọi điện hoặc gặp trực tiếp 10 người có giá trị hơn một nghìn phiếu khảo sát.

Vẽ chân dung xong thì làm gì tiếp?
Sửa lại câu chào hàng, trang bán hàng và kịch bản gọi điện cho đúng người đó. Rồi đo: cùng số cuộc gọi, số người gật đầu có tăng không. Với tôi ngày xưa là tăng gấp ba. Không tăng thì chân dung sai, hỏi lại 10 người khác.

Chân dung khách hàng không phải tờ giấy dán tường cho đẹp. Nó trả lời câu hỏi hôm nay mình nói với ai, và nói điều gì trước. Trả lời được câu đó thì mọi việc bán hàng phía sau đều dễ hơn.

Những bài học kinh doanh tôi đã phải trả giá

Gửi thẳng vào email của bạn hàng kỳ, hoàn toàn miễn phí.