Kỹ năng bán hàng: từ người mới đến chốt đơn
Tôi bán thứ sản phẩm khó nhất đời, thứ mà người nhận phải chết mới nhận. 22 năm sau, đây là các kỹ năng bán hàng còn đúng, theo thứ tự người mới cần học.

Năm 2004 tôi bỏ biên chế giáo viên đi bán bảo hiểm nhân thọ. Lương vài trăm nghìn. Xăng mua nợ từng chai.
Sản phẩm tôi bán là thứ khó bán nhất: người mua trả tiền cả đời, còn người nhận tiền thì phải chết mới nhận. Không ai muốn nghe. Gặp khách thì bị từ chối, bị nghi ngờ, bị coi thường.
Nếu bán được thứ đó, thì bán được mọi thứ. Đây là những gì tôi học được, viết cho người mới bắt đầu bán hàng, theo đúng thứ tự cần học.
Sale là gì, nói cho người chưa từng bán
Sale là làm cho một người quyết định đổi tiền lấy thứ bạn có. Không phải thuyết phục. Không phải ép. Là làm cho người ta tự quyết.
Nhân viên bán hàng và nhân viên kinh doanh về bản chất là một. Khác nhau ở chỗ nhân viên kinh doanh thường phải tự đi tìm khách, còn nhân viên bán hàng nhiều khi khách tự đến. Tự tìm khách khó hơn. Ai làm được phần khó thì thu nhập cao hơn.
Người mới hay nghĩ bán hàng cần khéo nói. Sai. Người khéo nói nhất tôi từng gặp bán rất kém, vì khách không tin. Bán hàng cần một thứ khác: dám gặp người và dám nghe từ chối.
Kỹ năng đầu tiên: dám bị từ chối
Ngày nhỏ tôi bắt cua đem ra chợ bán, lấy tiền đi học. Có lần tôi ngại, mẹ tôi bảo: mẹ con mình bán cua đi học chứ có ăn trộm của ai đâu.
Câu đó theo tôi vào nghề. Đi tư vấn bảo hiểm, người ta nói thẳng vào mặt là lừa đảo. Tôi vẫn nói tiếp, vì tôi biết mình không ăn trộm của ai.
Kỹ năng bán hàng đầu tiên không nằm trong sách. Nó là việc chấp nhận rằng 10 người gặp thì 8 người từ chối, và 8 lần đó không nói gì về giá trị của bạn. Người mới bỏ nghề ở tháng thứ 2 không phải vì thiếu kỹ năng. Vì không chịu được 8 lần từ chối mỗi ngày.
Tôi từng quản hàng nghìn tư vấn viên. Người ở lại và người bỏ đi khác nhau đúng một chỗ này.
Kỹ năng thứ hai: tìm khách đúng cách
Người mới hay đi gặp người lạ. Đến hội nghị, xin số điện thoại, hôm sau đến tận nhà tư vấn. Không ai mua. Vài lần là bỏ nghề.
Trong khi đó, trong tay họ có danh sách 50 người quen chưa hề gọi.
Thứ tự đúng là: người quen trước, người lạ sau. Và với người lạ, xây quan hệ trước, tư vấn sau. Không ai mua của người mình gặp lần đầu, nhất là thứ đắt tiền.
Tôi có một đại lý bỏ nghề chỉ vì làm ngược thứ tự này. Bạn ấy giỏi, chăm, nhưng cứ gặp là tư vấn ngay. Bạn ấy đi, còn danh sách 50 người quen vẫn nguyên chưa gọi.
Kỹ năng thứ ba: hỏi trước khi nói
Người mới sợ im lặng nên nói liên tục. Nói hết về sản phẩm, về công ty, về ưu đãi. Khách ngồi nghe, gật, rồi bảo để suy nghĩ.
Người bán giỏi hỏi nhiều hơn nói. Hỏi để biết khách đang lo gì, đang muốn gì, đã từng mua thứ tương tự chưa và vì sao không hài lòng. Hỏi đủ 10 khách như vậy là vẽ ra được chân dung khách hàng, cách làm từng bước tôi viết trong bài chân dung khách hàng.
Tôi có một quy tắc đơn giản cho đội: trong 10 phút đầu, khách phải nói nhiều hơn mình. Nếu mình nói nhiều hơn, coi như buổi đó hỏng.
Khi khách nói ra điều họ lo, việc bán hàng mới bắt đầu. Trước đó chỉ là nói chuyện.
Kỹ năng thứ tư: trình bày bằng câu chuyện của khách
Sản phẩm bảo hiểm có hàng chục điều khoản. Người mới đọc hết cho khách nghe. Khách ngủ gật.
Tôi dạy đội chỉ trình bày đúng phần khách vừa nói họ lo. Khách lo con đi học không có tiền, thì chỉ nói về phần đó. Khách lo mình ốm không ai lo, thì chỉ nói về phần đó.
Cách trình bày tốt nhất là kể lại chính câu chuyện khách vừa kể, thêm vào một đoạn kết có sản phẩm của mình trong đó. Khách nghe thấy đời mình, không nghe thấy điều khoản.
Nghệ thuật bán hàng, nếu có thứ gọi là nghệ thuật, thì nó nằm ở đây. Không phải nói hay. Là nói đúng thứ người ta đang nghĩ.
Kỹ năng thứ năm: chốt đơn không phải là ép
Người mới sợ chốt. Trình bày xong thì hỏi "anh chị thấy sao ạ", rồi để khách tự trôi.
Chốt đơn là hỏi một câu để khách phải quyết định. Không phải ép. Là giúp khách kết thúc việc suy nghĩ.
Tôi dạy đội 3 câu chốt, dùng theo tình huống:
Khách đã đồng ý về nhu cầu nhưng còn lưỡng lự về tiền: "Anh muốn bắt đầu với mức nào cho nhẹ trước?"
Khách đồng ý nhưng muốn hỏi người nhà: "Mình hẹn tối nay em gọi để trao đổi với cả chị nhà luôn nhé?"
Khách im lặng: "Điều gì đang khiến anh chưa quyết ạ?"
Câu thứ ba quan trọng nhất. Nó lôi ra lý do thật. Lý do thật thì xử lý được. Lý do giả như "để anh suy nghĩ" thì không. Còn khi khách nói thẳng là đắt, cách trả lời tôi viết trong bài khách hàng chê đắt.
Kỹ năng thứ sáu: chăm sóc sau bán
Người mới coi chốt đơn là hết việc. Người làm lâu coi chốt đơn là bắt đầu.
Bí quyết bán hàng đông khách không nằm ở việc tìm khách mới. Nằm ở khách cũ giới thiệu khách mới. Mà khách cũ chỉ giới thiệu khi sau bán họ vẫn được chăm.
Tôi có một đại lý chỉ có 30 khách, không bao giờ đi tìm khách lạ, mà năm nào cũng đứng đầu văn phòng. Vì 30 khách đó mỗi năm giới thiệu thêm 30 người. Cô ấy gọi cho từng khách vào đúng sinh nhật, đúng ngày hợp đồng đến hạn, đúng lúc con họ thi đại học.
Thứ tự học cho người mới
Tôi xếp lại theo thứ tự cần học, không phải theo thứ tự quan trọng:
- Dám bị từ chối. Học tuần đầu, bằng cách gọi 20 cuộc mỗi ngày
- Tìm khách đúng thứ tự, người quen trước
- Hỏi trước khi nói, khách nói nhiều hơn mình
- Trình bày bằng câu chuyện của khách
- Chốt bằng câu hỏi
- Chăm sóc để khách cũ dẫn khách mới
Người mới hay muốn học chốt đơn trước. Không được. Chưa dám gặp người thì học chốt làm gì.
Câu hỏi thường gặp
Người hướng nội có bán hàng được không? Được, và thường bán tốt hơn. Vì họ nghe nhiều hơn nói. Người tôi kể ở trên, 30 khách mà đứng đầu văn phòng, là người rất ít nói.
Bao lâu thì một người mới bán được đơn đầu tiên? Nếu làm đúng thứ tự trên, 2 đến 4 tuần. Nếu học chốt đơn trước và đi gặp người lạ, có thể không bao giờ.
Học cách bán hàng ở đâu? Ở khách hàng. Sách và khóa học cho bạn khung. Nhưng kỹ năng chỉ có khi gặp người thật, bị từ chối thật, sửa thật. Tôi mất 3 tháng đầu gần như không bán được gì, rồi mua được chiếc xe máy đầu tiên bằng tiền hoa hồng. 3 tháng đó không có trong sách nào.
Kỹ năng kinh doanh khác kỹ năng bán hàng chỗ nào? Bán hàng là một người bán cho một người. Kinh doanh là xây hệ thống để nhiều người bán cho nhiều người. Bán hàng giỏi là điều kiện để làm kinh doanh, nhưng chưa đủ. Tôi từng là người bán số một cả nước rồi vẫn phải học lại từ đầu khi xây đội. Cách dựng đội bán hàng cho doanh nghiệp nhỏ, tôi viết trong bài xây dựng phòng kinh doanh.



