Xây dựng phòng kinh doanh từ đầu cho doanh nghiệp nhỏ
Có 3 bạn sale chưa phải là có phòng kinh doanh. Cách xây dựng phòng kinh doanh cho doanh nghiệp nhỏ: trưởng phòng, KPI, lương hoa hồng, đào tạo 30 ngày.

Nhiều chủ doanh nghiệp nhỏ nghĩ mình đã có phòng kinh doanh vì đã có 3 bạn sale. Thật ra đó mới là 3 người bán hàng, mỗi người bán theo một kiểu. Xây dựng phòng kinh doanh là dựng cái khung để người mới vào cũng bán được theo một quy trình chung, đo được bằng số, và không cần chủ doanh nghiệp đứng giữa.
Tôi làm trưởng phòng kinh doanh từ năm 2008. Năm 2011 phòng tôi đạt 21,7 tỷ đồng doanh số, đoạt cúp vô địch toàn quốc, và 3 năm liền từ 2011 đến 2013 tôi là trưởng phòng kinh doanh xuất sắc nhất cả nước. Bài này là chia sẻ những gì tôi đã làm, rút gọn cho doanh nghiệp từ 5 đến 50 người.
Phòng kinh doanh là gì, và làm gì trong doanh nghiệp nhỏ?
Phòng kinh doanh là bộ phận biến khách tiềm năng thành doanh thu: tìm khách, tư vấn, chốt đơn, thu tiền, rồi chăm sóc để khách mua lại và giới thiệu người khác. Ở doanh nghiệp nhỏ, phòng kinh doanh báo cáo thẳng cho chủ doanh nghiệp.
Phòng kinh doanh làm 5 việc:
- Tìm khách hàng tiềm năng, từ marketing và từ quan hệ của người bán.
- Tư vấn, chốt đơn và thu tiền, theo một quy trình chung.
- Chăm sóc sau bán, để khách mua lại và giới thiệu.
- Báo cáo số: khách mới, cuộc hẹn, đơn hàng, tiền đã thu.
- Mang tiếng nói của khách về công ty: khách chê gì, hỏi gì, đang so mình với ai.
Phòng kinh doanh của doanh nghiệp nhỏ không cần một căn phòng riêng. Đủ 3 thứ là trở thành một phòng kinh doanh: một người chịu trách nhiệm doanh số, một quy trình bán chung, và một bảng số xem lại mỗi tuần.
Khi nào nên xây dựng phòng kinh doanh? 3 điều kiện phải có trước
Nên xây dựng phòng kinh doanh khi bạn đã tự bán được đều tay, biết rõ vì sao khách mua, nhưng không còn đủ giờ để vừa bán vừa điều hành. Trước khi tuyển người bán đầu tiên, hãy kiểm 3 điều kiện:
- Sản phẩm đã có khách mua lại hoặc tự giới thiệu người khác. Chưa có điều này thì thêm người bán chỉ làm lỗ nhanh hơn.
- Bạn tả được khách hàng của mình trong 3 câu: họ là ai, đau ở đâu, vì sao chọn bạn. Cách vẽ ra điều đó, tôi viết trong bài chân dung khách hàng.
- Biên lợi nhuận gánh được lương cứng cộng hoa hồng. Tính trước xem mỗi đơn còn lại bao nhiêu tiền sau khi trả cho người bán.
Sai lầm hay gặp nhất là tuyển người bán trước khi có quy trình và cách tính thu nhập. Người mới không biết bán theo cách nào, nên mỗi người một kiểu, hứa với khách mỗi người một khác. 3 tháng sau, chủ doanh nghiệp kết luận "sale bây giờ khó tuyển", trong khi lỗi nằm ở chỗ chưa có quy trình, hệ thống.
Phòng kinh doanh gồm những bộ phận nào? Sơ đồ theo quy mô
Một phòng kinh doanh đủ gồm 4 bộ phận: người quản lý, nhân viên bán hàng, hỗ trợ kinh doanh (sales admin, lo hợp đồng, đơn hàng, số liệu) và chăm sóc khách hàng. Doanh nghiệp nhỏ chỉ cần 2 bộ phận đầu, 2 bộ phận sau giao cho người kiêm.
Khi xây dựng phòng kinh doanh, sơ đồ tổ chức nên đi theo quy mô của mình, đừng sao chép sơ đồ của công ty lớn:
| Quy mô | Ai quản lý | Cách chia việc |
|---|---|---|
| Dưới 5 người bán | Chủ doanh nghiệp kiêm | Mỗi người làm trọn từ tìm khách đến chăm sóc; kế toán kiêm hỗ trợ; dùng một bảng tính chung |
| 5 đến 15 người | 1 trưởng phòng | Chia khách theo khu vực hoặc nhóm sản phẩm; 1 người lo hợp đồng, số liệu; dùng phần mềm quản lý khách hàng (CRM) |
| 15 đến 50 người | Trưởng phòng và trưởng nhóm | Có thể tách người gọi lọc khách và người tư vấn chốt đơn; có người chuyên chăm sóc khách |
Theo tôi, một người kèm kỹ được khoảng 6 đến 8 người bán. Vượt con số đó thì cần trưởng nhóm, vì người quản lý chỉ còn kịp giao chỉ tiêu mà không kịp kèm ai.
Các bài về phòng kinh doanh hay nhắc 3 mô hình: hòn đảo, mỗi người làm trọn một khách; dây chuyền, mỗi người làm một khâu; và nhóm nhỏ. Dưới 15 người bán, cứ để mỗi người làm trọn vẹn. Chỉ tách khâu khi khách tiềm năng đã nhiều hơn sức gọi của cả đội.
Trưởng phòng kinh doanh cần làm gì?
Trưởng phòng kinh doanh (Sales Manager) cần làm 4 việc: chia chỉ tiêu tới từng người, kèm cặp mỗi tuần, giữ nhịp họp và số liệu, và đi cùng nhân viên ở những khách khó. Bán giỏi chỉ là điều kiện đầu vào.
Một ngày của trưởng phòng nên có nhịp cố định: sáng họp đội và chia chỉ tiêu, chiều đi cùng nhân viên gặp khách, tối tổng kết số.
Nên đề bạt người trong đội hay tuyển người ngoài? Tôi nghiêng hẳn về đề bạt, nhưng không tự động đề bạt người bán giỏi nhất, vì đề bạt sai là mất một người bán giỏi mà được một người quản lý dở. Hãy nhìn 3 dấu hiệu:
- Đã từng kèm một người khác đạt chỉ tiêu, dù chưa ai giao việc đó.
- Chịu ghi chép số, của mình và của người khác.
- Đồng nghiệp hay tìm đến hỏi mỗi khi gặp khách khó.
Trưởng phòng cũng cần chỉ số riêng: ngoài doanh số cả phòng, thêm số người đạt chỉ tiêu và số người mới còn ở lại sau 90 ngày. 2 con số này cho biết trưởng phòng đang xây người hay chỉ đang bán thay người.

KPI cho nhân viên kinh doanh: chỉ số kết quả và chỉ số hành động
KPI cho nhân viên kinh doanh nên gồm 2 nhóm: chỉ số kết quả như doanh số, số đơn, tỷ lệ chốt để tính thưởng, và chỉ số hành động như số cuộc gọi, số cuộc hẹn, số lần tư vấn để huấn luyện. Chỉ đo kết quả thì cuối tháng mới biết hỏng, lúc đó đã muộn.
Trên lớp tôi hay lấy một ví dụ giả định: đội sale tìm được 100 khách hàng tiềm năng, hẹn được 40 người, cuối cùng chốt được 10 đơn. Muốn gấp đôi doanh số, phần lớn chủ doanh nghiệp nghĩ ngay đến việc đi tìm 200 khách. Không nhất thiết. Nhìn vào từng khâu:
| Khâu | Hiện tại | Mỗi khâu tốt lên 10% |
|---|---|---|
| Khách tiềm năng | 100 | 100 |
| Đồng ý hẹn gặp | 40 (40%) | 44 (44%) |
| Gặp và tư vấn | 30 (75%) | 36 (82,5%) |
| Chốt đơn | 10 (1 trên 3) | Khoảng 13 |
Không thêm một khách tiềm năng nào mà số đơn tăng khoảng 33%. Vì vậy phải đo từng khâu: thấy khâu yếu nhất là biết tuần này cần kèm ai, kèm cái gì.
KPI mẫu cho người bán:
| Chỉ số | Dùng để | Cách đặt mức |
|---|---|---|
| Doanh số đã thu tiền | Tính thưởng | Lấy mục tiêu năm chia ra từng tháng |
| Tỷ lệ chốt | Tìm người cần kèm | Lấy trung bình 3 tháng của cả phòng |
| Số cuộc gọi, tin nhắn | Huấn luyện | Lấy mức người giỏi nhất đang làm thật |
| Số cuộc hẹn | Huấn luyện | Tính ngược từ số đơn cần có |
| Khách mua lại | Thưởng quý | Đo vài tháng rồi mới đặt mức |
Mỗi người phải tự nói được con số tuần này của mình. Cách viết một mục tiêu đo được, tôi viết trong bài mục tiêu SMART.
Đo hành động còn cho bạn thấy giờ làm của người bán đi đâu. Một khảo sát của Salesforce trên 7.775 người làm bán hàng năm 2022 cho thấy họ chỉ dành 28% thời gian trong tuần để thật sự bán hàng. Phần lớn thời gian còn lại đi vào việc quản lý đơn hàng và nhập liệu.
Cách tính lương cho nhân viên kinh doanh: lương cứng, hoa hồng, thưởng
Lương nhân viên kinh doanh nên có 3 phần: lương cứng đủ để người mới trụ qua 3 tháng đầu, hoa hồng tính trên tiền khách đã trả, và thưởng khi vượt chỉ tiêu. Cách tính phải rõ đến mức người bán tự tính được thu nhập của mình trước cả kế toán.
Ví dụ minh họa, số tròn cho dễ tính, không phải mức cho mọi ngành:
| Phần | Cách tính | Tháng này |
|---|---|---|
| Lương cứng | Cố định | 6 triệu |
| Hoa hồng | 5% trên 150 triệu khách đã trả | 7,5 triệu |
| Thưởng | Vượt chỉ tiêu 120 triệu | 1 triệu |
| Tổng | 14,5 triệu |
Tỷ lệ hoa hồng tùy biên lợi nhuận từng ngành. Ngành biên mỏng nên tính hoa hồng trên lợi nhuận gộp, nếu không thì càng bán nhiều càng lỗ. Lương trưởng phòng nên gồm lương cứng, một phần trăm nhỏ trên doanh số cả phòng và thưởng theo số người mới trụ lại, để trưởng phòng có lý do dạy người.
3 cái bẫy khi làm bảng lương:
- Trả hoa hồng khi chưa thu tiền. Khách hủy thì đòi lại rất khó, và người bán học cách chốt ẩu.
- Đổi chính sách giữa kỳ. Muốn đổi thì báo trước, áp dụng từ kỳ sau.
- Chỉ thưởng theo doanh số cá nhân. Người giỏi sẽ giữ khách, giữ bí quyết, không ai dạy ai.
Quy trình làm việc phòng kinh doanh: một đường đi chung cho mọi khách
Quy trình làm việc phòng kinh doanh là các bước mọi khách đều đi qua, từ lúc để lại số điện thoại đến lúc mua lại. Mỗi bước có một người chịu trách nhiệm và một con số để đo.
Khung tôi dạy có 7 bước, đúc từ những gì tôi học được ở Blair Singer, người được gọi là vua bán hàng thế giới, cộng với 20 năm tự đi bán và xây doanh nghiệp:
- Có khách hàng tiềm năng, càng nhiều nguồn càng tốt.
- Đặt hẹn, để khách nhận được một lợi ích, chưa phải để bán.
- Xây dựng mối quan hệ, để khách tin trước khi nghe về sản phẩm.
- Trình bày sản phẩm bằng lợi ích của khách.
- Xử lý từ chối.
- Chốt đơn.
- Chăm sóc khách hàng, để khách mua lại và giới thiệu.
Bước hay bị làm sai nhất là bước 2: đặt hẹn để bán luôn, nên khách từ chối luôn. Lời hẹn chỉ nên hứa một thứ khách được nhận: một thông tin, một ý tưởng, hay một món quà nhỏ.
Tôi khuyên giữ 3 nhịp: giao ban sáng khoảng 15 phút, họp tuần 45 phút để xem số và chọn một việc cần sửa, và kèm riêng 1 tiếng mỗi tuần, xoay vòng từng người. Nhịp thứ 3 hay bị bỏ nhất: theo khảo sát của Salesforce ở trên, chỉ 26% người làm bán hàng được kèm riêng ít nhất mỗi tuần một lần.
Dưới 5 người bán thì một bảng tính chung là đủ. Đông hơn thì chuyển sang phần mềm quản lý khách hàng, để không khách nào bị quên gọi lại.

Đào tạo nhân viên kinh doanh mới: lộ trình 30 ngày đầu
Đào tạo nhân viên kinh doanh mới nên đi theo 4 tuần: tuần đầu học sản phẩm và khách hàng, 3 tuần sau mỗi tuần một kỹ năng và làm thật ngay với khách, có người kèm.
| Tuần | Học và làm | Xong khi |
|---|---|---|
| 1 | Học sản phẩm, khách hàng, một ngày làm việc gồm những gì; ngồi nghe người giỏi nhất gọi khách | Nói lại được sản phẩm trong 2 phút |
| 2 | Tìm khách, đặt hẹn; gọi khách thật, có người kèm ngồi nghe | Có cuộc hẹn đầu tiên |
| 3 | Hỏi nhu cầu, trình bày; đi cùng người giỏi gặp khách, rồi tự dẫn một cuộc | Tự dẫn trọn một cuộc tư vấn |
| 4 | Xử lý từ chối, chốt; tự bán, người kèm xem lại sau mỗi cuộc | Dám hỏi chốt, trả lời trôi câu "đắt quá" |
Sau 30 ngày, tiếp tục mỗi tuần một kỹ năng cho đến hết tháng thứ 3. Ai đứng ra dạy khi công ty chưa có người đào tạo, và vì sao mỗi tuần chỉ nên sửa một chỗ, tôi viết trong bài đào tạo nội bộ cho doanh nghiệp.
Kế hoạch xây dựng phòng kinh doanh trong 90 ngày
Kế hoạch xây dựng phòng kinh doanh cho doanh nghiệp nhỏ gói trong 90 ngày: tháng đầu dựng khung, tháng thứ 2 tuyển và đào tạo, tháng thứ 3 chạy thật và sửa theo số.
| Tháng | Việc cần làm | Xong khi có |
|---|---|---|
| 1 | Đặt mục tiêu doanh số năm; viết quy trình 7 bước cho sản phẩm của mình; viết mô tả công việc 1 trang cho người bán và trưởng phòng; làm bảng lương hoa hồng | 1 trang quy trình, 2 bản mô tả công việc, 1 bảng lương người bán tự tính được |
| 2 | Tuyển người bán, đào tạo theo lộ trình 30 ngày | Mỗi người mới có cuộc hẹn đầu tiên |
| 3 | Chạy đủ 3 nhịp giao ban, họp tuần, kèm riêng; sửa khâu yếu nhất | Số liệu từng khâu, ít nhất một khâu đã tốt lên |
Khi tuyển, hãy tuyển thái độ rồi dạy kỹ năng, và đừng đợi thiếu người mới đi tuyển. 3 câu tôi hỏi khi phỏng vấn nằm trong bài quản trị nhân sự cho chủ doanh nghiệp nhỏ. Song song, giữ một nếp chung cho cả phòng: người giỏi dạy lại người mới, ai làm tốt thì được ghi nhận trước cả đội.
Dấu hiệu phòng đã chạy: bạn nghỉ một tuần, số của phòng vẫn đạt, và người mới vẫn có người kèm.
Câu hỏi thường gặp
Phòng kinh doanh và phòng marketing khác nhau như thế nào?
Marketing mang khách tiềm năng đến, phòng kinh doanh biến họ thành đơn hàng và giữ họ mua lại. Doanh nghiệp nhỏ có thể giao một người lo cả hai, nhưng phải tách 2 con số: số khách tiềm năng mới và doanh số.
Bao nhiêu người bán thì cần trưởng phòng kinh doanh riêng?
Từ khoảng 5 người bán, hoặc khi chủ doanh nghiệp không còn kèm nổi từng người mỗi tuần. Trước mốc đó, chủ doanh nghiệp kiêm trưởng phòng là hợp lý.
Trưởng phòng kinh doanh cần bằng cấp gì?
Thường doanh nghiệp tự đặt tiêu chuẩn, không bắt buộc bằng cấp cụ thể. Nên xem thành tích bán hàng và việc người đó đã từng kèm người khác đạt chỉ tiêu. Ngành nào có chứng chỉ hành nghề riêng thì theo quy định của ngành đó.
Doanh nghiệp nhỏ có nên thuê ngoài phòng kinh doanh không?
Có thể thuê ngoài khâu gọi lọc khách khi đã có kịch bản và bảng giá rõ ràng. Khâu tư vấn, chốt đơn và giữ khách nên để người trong nhà, vì khách hàng là tài sản của doanh nghiệp.
Phòng kinh doanh tiếng Anh là gì?
Phòng kinh doanh là Sales Department. Trưởng phòng kinh doanh là Sales Manager, có nơi gọi là Head of Sales.
Xây dựng phòng kinh doanh không bắt đầu bằng việc tuyển thêm người bán. Nó bắt đầu bằng một trang quy trình, một bảng số và một người chịu trách nhiệm. Có đủ 3 thứ đó thì người thứ 4, thứ 10 vào vẫn bán theo cùng một cách, và bạn có thể lùi ra để lo việc lớn hơn.



