Đào tạo nội bộ cho doanh nghiệp: chương trình và phương pháp
Doanh nghiệp nhỏ không thiếu người, thiếu người làm được việc. Cách tôi dựng đào tạo nội bộ từ 3 người lên 120 trưởng phòng, không cần phòng đào tạo.

Năm 2012 tôi về một vùng chưa có gì, bắt đầu lại với 3 người. Không phòng đào tạo, không giáo trình, không ngân sách. 10 năm sau, 3 người đó thành 120 trưởng phòng và 10 văn phòng.
Không phải vì tôi tuyển được người giỏi. Vì tôi dạy được người thường thành người làm được việc.
Bài này viết cho chủ doanh nghiệp nhỏ đang ở đúng chỗ tôi đứng năm 2012: có vài người, muốn họ giỏi lên, mà không biết bắt đầu từ đâu.
Training là gì, và vì sao doanh nghiệp nhỏ hay làm sai
Training, hay đào tạo, là việc làm cho một người làm được thứ hôm qua họ chưa làm được. Chỉ vậy thôi.
Doanh nghiệp nhỏ hay hiểu sai ở hai đầu.
Đầu thứ nhất là coi đào tạo như một buổi họp. Gọi cả công ty vào phòng, nói 2 tiếng, ai nghe được gì thì nghe. Xong buổi đó, không ai làm khác đi.
Đầu thứ hai là coi đào tạo như một khoản chi. Thấy tốn tiền, tốn giờ, nên chỉ làm khi có vấn đề. Nhân viên bán hàng kém thì mới đi tìm khóa bán hàng.
Cả hai đều bỏ qua một điều: đào tạo nội bộ không phải sự kiện. Nó là một hệ thống chạy đều, giống như trả lương.
Đào tạo nội bộ khác đào tạo bên ngoài chỗ nào
Đào tạo bên ngoài là cử người đi học ở nơi khác. Nhanh, có sẵn, nhưng người học về không có ai kèm, học xong 2 tuần là quên.
Đào tạo nội bộ, hay đào tạo inhouse, là dạy ngay trong công ty, bằng người của công ty, trên chính công việc đang làm. Chậm hơn lúc đầu, nhưng thứ học được dính vào việc.
Tôi dùng cả hai. Nhưng 80% là nội bộ. Vì bên ngoài dạy kiến thức chung, còn khách hàng của tôi, sản phẩm của tôi, cách từ chối mà đội tôi hay gặp, chỉ người trong nhà mới dạy được.
Chương trình đào tạo cho doanh nghiệp nhỏ gồm 3 lớp
Nhiều người hỏi tôi chương trình đào tạo nên có gì. Tôi trả lời bằng cách hỏi lại: người mới vào công ty anh ngày đầu tiên được dạy cái gì?
Đa số im lặng. Người mới được phát bàn, phát máy, rồi tự bơi.
Chương trình đào tạo của tôi chỉ có 3 lớp. Đơn giản đến mức nhiều người không tin.
Lớp 1: Tuần đầu. Người mới học đúng 3 thứ: sản phẩm là gì, khách hàng là ai, một ngày làm việc gồm những việc nào theo thứ tự nào. Không dạy kỹ năng. Chưa cần. Người ta chưa biết mình đang ở đâu thì dạy kỹ năng chỉ thêm rối.
Lớp 2: Ba tháng đầu. Mỗi tuần một kỹ năng, theo đúng thứ tự công việc diễn ra. Tìm khách, tiếp cận, trình bày, xử lý từ chối, chốt, chăm sóc. Tuần nào học kỹ năng nào thì tuần đó đi làm thật với kỹ năng đó, có người kèm. Riêng với đội bán hàng, cách dựng cả phòng từ đầu tôi viết trong bài xây dựng phòng kinh doanh.
Lớp 3: Sau ba tháng. Người nào đã làm được thì bắt đầu dạy lại cho người mới. Đây là lớp quan trọng nhất. Người dạy lại là người học sâu nhất. Và công ty có thêm một người đào tạo mà không phải tuyển.
Ba lớp này tôi chạy ở một văn phòng 3 người, rồi chạy nguyên khung đó ở hệ thống 500 người. Khung không đổi, chỉ nhân lên.
Phương pháp đào tạo: làm trước, nói sau
Phương pháp đào tạo tôi dùng chỉ có một nguyên tắc: người học phải làm trước khi nghe giảng.
Trước đây tôi dạy bán hàng bằng cách giảng 2 tiếng về quy trình. Học viên gật gù, ghi chép đầy vở, ra gặp khách vẫn không nói được câu nào.
Sau tôi đổi. Buổi đào tạo bắt đầu bằng việc cho học viên gọi cho một khách thật, ngay tại chỗ, có cả lớp nghe. Gọi xong mới phân tích. Chỗ nào được, chỗ nào hỏng, hỏng thì sửa câu nào.
Một cuộc gọi thật đáng giá hơn 2 tiếng lý thuyết. Vì người ta nhớ cảm giác bị từ chối, không nhớ slide.
Quy trình đào tạo nhân sự của tôi từ đó thành 4 bước, lặp lại mỗi tuần:
- Làm thử một việc thật
- Xem lại cùng người kèm, chỉ ra một chỗ cần sửa
- Làm lại đúng việc đó với chỗ đã sửa
- Tuần sau nâng lên một việc khó hơn
Mỗi tuần chỉ sửa một chỗ. Sửa 5 chỗ một lúc thì không ai nhớ được chỗ nào. Đào tạo mới là một trong bốn việc của người chủ, ba việc còn lại tôi viết trong bài quản trị nhân sự cho chủ doanh nghiệp nhỏ.
Ai đứng ra dạy khi công ty chưa có người đào tạo
Đây là câu hỏi tôi gặp nhiều nhất. Công ty 10 người, ai cũng bận, lấy đâu người dạy.
Câu trả lời: người giỏi nhất ở mỗi việc.
Người bán tốt nhất dạy bán hàng. Người chăm khách tốt nhất dạy chăm khách. Mỗi người dạy đúng một thứ, mỗi tuần 1 tiếng. Không ai phải thành giảng viên toàn thời gian.
Lúc đầu họ dạy dở. Nói lan man, thiếu cấu trúc. Không sao. Tôi đưa cho họ khung 4 bước ở trên, họ chỉ cần dẫn học viên đi qua 4 bước đó. Vài tháng sau, chính họ giỏi lên, vì phải nghĩ lại cách mình làm để giải thích cho người khác.
Tôi có 120 trưởng phòng. Hơn 100 người trong số đó không có bằng cấp sư phạm nào. Họ thành người dạy vì họ đã làm được và được giao dạy lại.
Đo đào tạo bằng gì
Không đo bằng số buổi. Không đo bằng số người tham dự. Không đo bằng bảng khảo sát hài lòng cuối buổi.
Đo bằng một câu: sau đào tạo, người đó làm được việc gì mà trước đó chưa làm được?
Tôi giữ cho mỗi người một tờ giấy, ghi rõ tuần này họ đã tự làm được thêm việc gì. Cuối tháng nhìn tờ giấy đó là biết chương trình đào tạo có chạy hay không. Tờ giấy trống 3 tuần thì chương trình hỏng, không phải người học hỏng.
Sai lầm tôi từng mắc
Năm đầu tiên tôi đào tạo nội bộ, tôi dạy tất cả mọi thứ tôi biết. Đội ngũ ngồi nghe 3 tiếng một buổi, tuần 2 buổi. Tôi nghĩ dạy nhiều là tốt.
Kết quả là mọi người sợ buổi đào tạo. Có người xin nghỉ đúng ngày đó.
Sau tôi rút xuống 1 tiếng, 1 kỹ năng, 1 lần làm thử. Đội ngũ bắt đầu hỏi bao giờ có buổi tiếp theo.
Đào tạo nội bộ không phải để chứng minh người dạy biết nhiều. Nó để người học làm được thêm một việc. Một việc mỗi tuần, 50 tuần, là một người khác hẳn.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp bao nhiêu người thì nên có chương trình đào tạo nội bộ? Từ 3 người. Tôi bắt đầu với 3 người. Càng sớm càng dễ, vì lúc đông người mới dựng thì thói quen xấu đã thành nếp.
Một tuần nên đào tạo bao lâu? 1 tiếng là đủ nếu làm đúng 4 bước. Hơn 2 tiếng thì người học mệt, người dạy cũng mệt, tuần sau bỏ.
Có cần thuê chuyên gia ngoài không? Cần, cho những thứ trong nhà không có ai làm giỏi. Nhưng thuê ngoài dạy một lần, rồi người trong nhà nhận lại và dạy tiếp. Đừng thuê ngoài dạy mãi.
Người giỏi được giao dạy lại, họ có sợ bị thay thế không? Có, nếu công ty không nói rõ. Tôi nói thẳng: ai dạy được người khác làm được việc thì mới lên được trưởng phòng. Dạy lại là con đường thăng tiến, không phải nguy cơ. Nói rõ điều đó, người giỏi tranh nhau dạy.



