Khai Phá Năng Lực Tiềm Ẩn - 2 ngày
làm chủ tư duy, hệ thống, mô hình kinh doanh
Giữ vé ngay
Nguyễn Ngọc Sơn
Mục tiêu và kỷ luật

Mục tiêu SMART là gì? Cách đặt mục tiêu cho chủ doanh nghiệp

Mục tiêu SMART là gì và vì sao 90% mục tiêu trong doanh nghiệp nhỏ chết ở tháng thứ hai. 5 chữ cái, kèm ví dụ thật từ 22 năm quản lý đội ngũ.

Mục tiêu SMART là gì? Cách đặt mục tiêu cho chủ doanh nghiệp

Đầu năm nào tôi cũng nghe đội ngũ đọc mục tiêu. "Năm nay em quyết tâm tăng doanh số." "Em sẽ chăm chỉ hơn." "Em muốn phát triển bản thân."

Nghe thì hay, nhưng 1-2 tháng sau, hỏi lại thì không ai nhớ mình đã nói gì.

Không phải họ lười, mà vì những câu nói đó không đo được. Không đo được thì không biết mình đang gần hay đang xa, mà không biết thì bỏ cuộc lúc nào cũng được, chẳng ai hay.

Bài viết này nói về mục tiêu SMART, cách viết mục tiêu sao cho nó còn sống mãi đến khi bạn thực hiện được.

Mục tiêu là gì, và vì sao mong muốn không phải mục tiêu

Mục tiêu là kết quả bạn cam kết đạt được, có con số và có hạn chót.

Mong muốn thì khác. "Tôi muốn công ty lớn mạnh" là mong muốn. Ai cũng có, không ai sai, và cũng không ai làm được gì với nó.

Ranh giới nằm ở một câu hỏi: đến ngày cuối cùng, có ai nhìn vào mà nói được "đạt" hay "không đạt" không? Trả lời được thì đó là mục tiêu. Không trả lời được thì đó vẫn là mong muốn.

Mục tiêu SMART là gì?

SMART là năm chữ cái đầu của năm tiêu chuẩn mà một mục tiêu cần có. Đây là cách viết mục tiêu được dùng phổ biến nhất trong quản trị, tôi dùng nó suốt 22 năm và vẫn thấy đúng.

ChữNghĩaCâu hỏi kiểm tra
S, SpecificCụ thểAi làm, làm gì, ở đâu?
M, MeasurableĐo đượcCon số là bao nhiêu?
A, AchievableKhả thiVới nguồn lực hiện có, làm nổi không?
R, RelevantLiên quanĐạt cái này thì công ty được gì?
T, Time-boundCó hạnNgày nào phải xong?

Đưa câu "năm nay tăng doanh số" đi qua năm câu hỏi này, nó thành: "Phòng kinh doanh đạt 6 tỷ doanh thu từ khách mới, xong trước 31/12, để bù phần doanh thu mất từ nhóm khách cũ."

Cùng một ý, nhưng câu thứ hai đo được vào bất cứ ngày nào trong năm.

Measurable là gì, chữ khó nhất trong 5 chữ

Measurable nghĩa là đo được. Đây là chữ mà đội ngũ hay né nhất, vì đo được thì không giấu được.

Tôi có một quy tắc cho đội: mục tiêu nào không gắn được một con số thì phải gắn một sự kiện có hoặc không.

Ví dụ mục tiêu "cải thiện dịch vụ khách hàng" không đo bằng con số dễ. Nhưng đổi thành "mọi khách gọi đến đều được trả lời trong 2 giờ, đo bằng sổ ghi cuộc gọi" thì đo được ngay.

Còn một cái bẫy nữa: đo sai thứ. Tôi đo doanh thu suốt 10 năm và tháng nào cũng thấy đạt, nên yên tâm. Đến khi đo lợi nhuận và đo tỷ lệ người còn ở lại sau một năm, tôi mới thấy doanh nghiệp đang chảy máu. Con số dễ đo nhất chưa chắc là con số nói thật.

Nguyễn Ngọc Sơn giơ 5 ngón tay nói về 5 chữ cái của mục tiêu SMART tại Khai Phá Năng Lực Tiềm Ẩn

Achievable: khả thi không có nghĩa là dễ

Nhiều người hiểu chữ A thành "đặt thấp cho chắc".

Sai.

Khả thi nghĩa là với người và tiền hiện có, cộng thêm nỗ lực thật, thì làm được. Một đội 3 người đang bán 300 triệu một tháng mà đặt mục tiêu 5 tỷ tháng sau thì đó không phải mục tiêu, đó là ảo tưởng, và ảo tưởng làm đội ngũ bỏ cuộc ngay tuần đầu.

Ngược lại, đặt 320 triệu thì chẳng ai buồn cố.

Cách tôi làm: lấy kết quả tốt nhất từng đạt, cộng thêm 30% đến 50%. Đủ cao để phải thay đổi cách làm, đủ gần để tin là được.

Relevant: mục tiêu phải phục vụ một đích lớn hơn

Chữ R là chữ hay bị bỏ nhất, và bỏ nó thì cả đội bận rộn mà công ty không đi đâu.

Trước khi chốt một mục tiêu, hỏi thêm một câu: đạt được cái này thì doanh nghiệp được gì?

Tôi từng cho đội chạy một chiến dịch tăng lượt tiếp cận trên mạng xã hội. Đạt vượt chỉ tiêu, ai cũng vui. Nhưng không có thêm một khách nào. Mục tiêu ấy đo được, cụ thể, có hạn, khả thi, và vô nghĩa, vì nó không nối vào cái đích nào của công ty.

Time-bound: mục tiêu không có ngày thì không tồn tại

Hạn chót không phải để tạo áp lực. Nó để bạn biết hôm nay phải làm gì.

Mục tiêu 6 tỷ trong năm, chia ra là 500 triệu mỗi tháng, là 125 triệu mỗi tuần. Đến thứ sáu nhìn con số tuần là biết mình đang đi đúng hay lệch. Không có ngày thì không chia được, không chia được thì tháng mười hai mới biết mình trượt.

Ví dụ về mục tiêu SMART cho doanh nghiệp nhỏ

Lý thuyết đọc thì dễ, viết ra mới thấy khó. Đây là ba mục tiêu tôi gặp nhiều nhất khi ngồi với chủ doanh nghiệp, và cách chữa từng câu.

Ví dụ 1, mục tiêu doanh thu

Câu hay gặp: "Năm nay phòng kinh doanh phải cố gắng tăng doanh thu."

Chữa thành: "Phòng kinh doanh đạt 6 tỷ doanh thu từ khách mới, xong trước 31/12, để bù phần doanh thu mất từ nhóm khách cũ."

Chỗ khác nhau: câu sau có con số, có hạn, và nói rõ đạt được thì công ty được gì.

Ví dụ 2, mục tiêu về con người

Câu hay gặp: "Xây dựng đội ngũ vững mạnh."

Chữa thành: "Đến 30/06 có 3 người tự chạy được một khu vực mà tôi không phải họp hàng ngày, đo bằng việc tôi nghỉ một tuần mà số không tụt."

Chỗ khác nhau: hai chữ vững mạnh thì không ai chấm được. Còn nghỉ một tuần mà số không tụt thì đúng ngày đó nhìn là biết.

Ví dụ 3, mục tiêu khách mới

Câu hay gặp: "Đẩy mạnh marketing để có thêm khách."

Chữa thành: "Mỗi tháng có 30 khách mới từ kênh online, chi phí mỗi khách dưới 200 nghìn, duy trì 3 tháng liên tiếp từ tháng 10."

Chỗ khác nhau: câu đầu đo bằng cảm giác bận rộn. Câu sau đo bằng số khách và số tiền, nên biết lúc nào nên tăng, lúc nào nên dừng.

Bạn thử lấy một mục tiêu đang có của mình, viết lại theo khuôn này, rồi đọc to lên. Câu nào đọc xong mà không biết ngày nào là xong thì câu đó chưa phải mục tiêu.

Mục tiêu ngắn hạn và mục tiêu dài hạn

Mục tiêu dài hạn là cái đích 1 đến 3 năm. Mục tiêu ngắn hạn là các nấc theo quý và theo tháng dẫn tới đích đó. Cần cả hai, và chúng phải nối vào nhau.

Mục tiêu dài hạn là 1 đến 3 năm. Đây là cái đích, trả lời câu doanh nghiệp này sẽ thành cái gì.

Mục tiêu ngắn hạn là quý và tháng. Đây là các nấc đi lên, mỗi nấc là một phần của đích lớn.

Cách kiểm tra: nếu đạt hết mục tiêu ngắn hạn trong bốn quý mà vẫn không tới đích dài hạn, thì một trong hai cái sai. Phải sửa ngay, đừng đợi hết năm. Cách chia đích lớn thành từng nấc theo quý và theo tuần, tôi viết kỹ trong bài lập kế hoạch cá nhân.

Năm 2012 tôi về một vùng chưa có gì, bắt đầu lại với 3 người. Đích dài hạn tôi viết ra không phải doanh số, mà là số người: xây được đội ngũ trưởng phòng đủ sức tự mở văn phòng. Mọi mục tiêu tháng đều nối vào đó, kể cả mục tiêu doanh thu. 10 năm sau, 3 người thành 120 trưởng phòng và 10 văn phòng.

Nếu ngày đó tôi chỉ đặt mục tiêu doanh thu, tôi vẫn sẽ đạt doanh thu. Nhưng sẽ không có 120 người kia.

Cách đặt mục tiêu SMART cho đội ngũ, 4 bước

  1. Viết đích lớn của năm trước, một câu, có con số. Chưa cần chia nhỏ.
  2. Hỏi mỗi người tự đề xuất con số của họ, đừng giao xuống. Người tự nói ra con số thì tự chịu trách nhiệm với nó. Tôi làm việc này suốt và thấy con số họ tự đặt thường cao hơn con số tôi định giao.
  3. Kiểm từng mục tiêu qua 5 chữ cái. Chỗ nào không qua thì sửa ngay tại chỗ, đừng để về nhà sửa.
  4. Dán con số lên chỗ nhìn thấy hàng ngày, và mỗi tuần dành 30 phút xem lại. Tuần nào lệch thì hỏi vì sao, không trách, chỉ hỏi.

Bước 4 là bước quyết định. Mục tiêu chết không phải vì viết sai, mà vì viết xong rồi cất đi. Việc ngồi lại với đội mỗi tuần là phần lãnh đạo, không phải phần quản lý, hai thứ này tôi tách rõ trong bài quản trị và quản lý khác nhau thế nào.

Nguyễn Ngọc Sơn ngồi đọc lại tài liệu trên sân khấu chương trình Khai Phá Năng Lực Tiềm Ẩn

3 lỗi tôi thấy nhiều nhất

Đặt quá nhiều mục tiêu. Một đội đặt 8 mục tiêu là một đội không có mục tiêu nào. 3 là nhiều rồi.

Đặt mục tiêu cho người khác mà không hỏi họ. Con số bị giao xuống thì người ta làm cho xong, không làm cho được.

Chỉ đo kết quả cuối, không đo việc hàng ngày. Doanh thu là kết quả, không phải việc. Việc là số cuộc gọi, số cuộc hẹn, số lần gặp khách. Đo việc thì sửa được ngay trong tuần. Đo kết quả thì đến cuối tháng mới biết, lúc đó muộn rồi.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu SMART có áp dụng cho mục tiêu cá nhân được không?
Được, và nên. Thay vì "năm nay tôi sẽ khỏe hơn", viết "tôi chạy 3 buổi mỗi tuần, mỗi buổi 5km, duy trì đến 31/12". Câu sau đo được vào bất cứ tối chủ nhật nào.

Đội ngũ không chịu nhận con số cao thì làm sao?
Đừng ép. Hỏi họ cần gì để đạt được con số đó: thêm người, thêm công cụ, hay thêm huấn luyện. Phần lớn trường hợp họ không sợ con số, họ sợ phải làm một mình với cách làm cũ.

Mục tiêu đặt rồi mà thị trường thay đổi thì sao?
Xem lại vào cuối mỗi quý, đó là lý do có mục tiêu quý. Nhưng đừng sửa mục tiêu giữa quý chỉ vì đang chậm. Sửa vì hoàn cảnh đổi thì đúng, sửa vì mình đuối thì thành thói quen.

Bao lâu nên xem lại mục tiêu một lần?
Tuần một lần cho việc, quý một lần cho mục tiêu, năm một lần cho đích lớn. Ai xem lại hàng tuần thì hiếm khi trượt cả năm.

Mục tiêu SMART không làm thay bạn việc gì. Nó chỉ làm cho bạn biết mình đang ở đâu vào bất cứ ngày nào trong năm. Chỉ vậy thôi, mà đủ để tháng mười hai khác hẳn.

Những bài học kinh doanh tôi đã phải trả giá

Gửi thẳng vào email của bạn hàng kỳ, hoàn toàn miễn phí.