Ý Tưởng Kinh Doanh: Cách Biết Nó Có Ra Tiền Trong 14 Ngày
Ý tưởng nào cũng hay lúc nửa đêm. Cách thử ý tưởng với khách thật trong 14 ngày trước khi bỏ ra số vốn lớn.

"Tao có một ý tưởng kinh doanh hay lắm. Nấu suất ăn sạch, giao theo tuần cho dân văn phòng."
"Nghe được đấy. Mày định bán cho ai?"
"Thì cho mọi người. Ai mà chẳng cần ăn sạch."
"Thế đã có ai bảo sẽ mua chưa?"
Ngân im một lúc, khuấy ly bạc xỉu đã tan hết đá. Câu hỏi của Thảo đơn giản thế thôi, mà hai tuần nay Ngân chưa tự hỏi mình lần nào.
Ngân và Thảo là nhân vật giả định. Còn buổi cà phê như vậy thì rất nhiều người đã ngồi qua. Bài này viết cho người đang đi làm muốn thử kinh doanh, và cho chủ doanh nghiệp nhỏ đang nhắm tới một sản phẩm mới. Tôi kể lại 14 ngày Ngân thử ý tưởng kinh doanh của mình, xen vào đó là những việc bạn có thể làm theo ngay.
Đêm thứ Sáu: một ý tưởng làm mất ngủ
Ngân 31 tuổi, làm kế toán cho một công ty xây dựng ở Cầu Giấy. Mười một giờ đêm thứ Sáu, nằm lướt điện thoại, chị thấy một clip về suất ăn giảm cân giao tận nơi. Thế là ý tưởng kinh doanh ập tới.
Chị nhắn ngay cho em gái. Em gái trả lời: "Hay đấy chị, chị nấu ngon mà."
Ngân thức tới hai giờ sáng. Sáng thứ Bảy, chị đã mở sẵn ba tab: giá tủ đông, giá hộp đựng, giá thuê bếp theo tháng. Cộng sơ sơ cũng gần 40 triệu (con số minh họa). Chị định rút sổ tiết kiệm.
Theo tôi, phần lớn người mất vốn không phải vì ý tưởng kinh doanh tệ. Họ mất vốn vì bỏ tiền ra trước khi trả lời câu hỏi của Thảo.
Vì sao một ý tưởng kinh doanh nghe hay lại dễ lừa mình đến thế? Tôi thấy ba lý do hay gặp.
Người thân khen cho vui lòng. Em gái thương chị, đâu nỡ nói "cái này em không mua đâu".
Người làm yêu sản phẩm hơn yêu khách. Giống một người mê câu cá mở tiệm đồ câu giữa khu toàn dân văn phòng chẳng ai đi câu.
Và chạy theo thứ đang lên mạng. Món hot vài tuần là cả trăm quán cùng bán, người vào sau chỉ kịp gặp lúc cơn sốt nguội.
Nếu bạn ở vị trí của Ngân sáng thứ Bảy đó, tôi khuyên đóng ba tab giá tủ đông lại. Chưa cần biết tủ giá bao nhiêu. Cần biết đã có ai trả tiền cho thứ tương tự chưa.
Chiều thứ Bảy: ba ý tưởng kinh doanh trên một tờ giấy
Ngân hẹn Thảo ra quán cà phê quen. Cuộc nói chuyện ở đầu bài diễn ra ở đây.

"Ý tưởng kinh doanh tốt không cần mới đâu," Thảo nói. "Trà sữa, bánh mì có gì mới, mà người ta vẫn sống khỏe mấy chục năm. Cái cần là đủ ba thứ."
Thảo viết lên tờ giấy ăn:
- Có người đang gặp vấn đề và chịu trả tiền để giải quyết nó.
- Mình có lý do để làm tốt hơn người khác: tay nghề, nguồn hàng, mối quan hệ, vị trí.
- Con số có lãi: giá bán trừ chi phí vẫn còn đủ nuôi mình và quay vòng.
"Thiếu một cái thì ý tưởng kinh doanh vẫn hay, nhưng chỉ hay để kể lúc cà phê."
Ngân hỏi: "Giờ tao chỉ có mỗi suất ăn. Nhỡ nó trượt thì sao?"
"Thì viết thêm. Đừng ngồi chờ cảm hứng."
Hai người liệt kê những chỗ ý tưởng kinh doanh hay nằm sẵn. Những lần than phiền, mỗi lời than là một pain point (điểm đau) có thể thành sản phẩm. Công việc đang làm, vì mình biết ngành mình thiếu gì. Xu hướng tăng đều nhiều năm trên Google Trends, đáng tin hơn một cơn sốt vài tuần. Thế mạnh ở quê như đặc sản, làng nghề. Và những việc bạn bè hay nhờ mình làm không công.
Cái cuối làm Ngân khựng lại. "Tuần nào cũng có người nhờ tao xem sổ sách. Cô bán phở đầu ngõ, chị bạn mở tiệm nail…"
Cuối buổi, tờ giấy ăn có ba dòng: suất ăn sạch theo tuần, ghi sổ thu chi cho hộ kinh doanh nhỏ, bán đồ cũ tuyển chọn.
Ở bước này tôi hay gợi ý một cách thử nhanh. Kể ý tưởng kinh doanh của bạn cho một người đúng đối tượng. Họ hỏi ngay "bao giờ có, giá bao nhiêu?" là tín hiệu tốt. Họ khen "hay đấy" rồi đổi chủ đề, có khi nó mới chỉ hay với riêng bạn.
Mỗi ý tưởng kinh doanh cần một số vốn khác nhau. Nếu tiền là nỗi lo lớn nhất, bài những cách làm giàu ít vốn chia mô hình theo mức vốn và có cách tính hòa vốn.
Tối Chủ nhật: ý tưởng kinh doanh "nhàm" lại cao điểm nhất
Danh sách càng dài càng dễ chọn theo cảm xúc. Nên tối Chủ nhật, Ngân chấm điểm từng ý tưởng kinh doanh theo 5 tiêu chí, mỗi tiêu chí từ 1 đến 5:
- Nhu cầu: đã có ai trả tiền cho thứ tương tự chưa?
- Lợi thế: mình có gì người khác không có?
- Vốn: bắt đầu được bằng số tiền mất đi cũng không đảo lộn cuộc sống không? Càng ít vốn càng cao điểm.
- Biên lãi: trừ chi phí, mỗi đơn còn lại đáng kể không?
- Mua lại: khách có lý do quay lại hằng tuần, hằng tháng không?
Kết quả làm chính Ngân bất ngờ. Suất ăn được 19 điểm. Ghi sổ sách được 22. Đồ cũ chỉ 14.
Chị gọi cho Thảo. "Cái ghi sổ giống hệt việc tao làm ở công ty. Chán chết."
"Chán mà có người trả tiền vẫn hơn vui mà không ai trả," Thảo cười. "Mà mày có nghề sẵn, gần như không tốn vốn."
Ngân chọn thử ghi sổ trước, giữ suất ăn làm phương án hai, gạch đồ cũ.
Tôi hay lấy khoảng 18 điểm làm ngưỡng để đưa một ý tưởng kinh doanh vào thử, dưới đó thì xem lại tiêu chí yếu nhất. Nhưng đừng để điểm số quyết định thay bạn. Nó chỉ giúp bạn thấy rõ vì sao mình nghiêng về một bên. Muốn chấm phần nhu cầu cho sát, hãy xác định thị trường mục tiêu trước.
Ngày 1 và 2: viết thành một câu
Mục tiêu của 14 ngày không phải làm ra sản phẩm hoàn hảo. Mục tiêu là có bằng chứng bằng tiền: có người chịu đặt cọc hoặc mua thật.
Việc đầu tiên rất ngắn. Viết ý tưởng kinh doanh thành một câu theo mẫu: "Tôi giúp [ai] giải quyết [vấn đề gì] bằng [cách nào], khác chỗ khác ở [điểm gì]."
Lần đầu Ngân viết: "Tôi giúp hộ kinh doanh quản lý tài chính."
Thảo đọc xong hỏi lại: "Hộ nào? Quản lý cái gì? Sao người ta phải chọn mày?"
Lần thứ hai: "Tôi giúp chủ quán ăn nhỏ ghi sổ thu chi hằng tuần, để cuối tháng họ biết mình lời thật bao nhiêu, khác dịch vụ khác ở chỗ tôi đến tận quán."
Câu sau dài hơn nhưng đọc là biết bán cho ai, khác ở đâu.
Nếu bạn viết mãi không ra câu này, đừng sang bước sau vội. Ý tưởng kinh doanh còn mơ hồ thì nói chuyện với khách cũng mơ hồ theo.
Ngày 3 đến 5: mười cuộc nói chuyện ở quán ăn
Ngân tranh thủ buổi trưa, buổi tối đi ăn quanh khu nhà, ăn xong nán lại nói chuyện với chủ quán.
Chị không hỏi "nếu có dịch vụ này chị có dùng không?". Câu đó người ta hay trả lời "có" cho vui lòng nhau. Chị hỏi về chuyện đã xảy ra.
"Lần gần nhất chị biết chính xác tháng đó lời bao nhiêu là khi nào ạ?"
Cô Hạnh bán phở cười: "Chịu. Cuối năm cộng lại thấy còn tiền là mừng rồi."
"Thế giờ chị ghi chép kiểu gì?"
"Con gái ghi hộ vào vở, mà nó đi học xa rồi."
Sau năm ngày, Ngân nói chuyện được với mười chủ quán. Bảy người không ghi chép gì. Ba người nhờ con cháu ghi hộ. Hai người hỏi luôn: "Thế em làm cho chị thì lấy bao nhiêu?"
Hai câu hỏi giá đó quý hơn mười lời khen dành cho ý tưởng kinh doanh của chị. Chưa biết nên hỏi ai, bài khách hàng tiềm năng là gì giúp bạn khoanh vùng trước khi đi.

Thêm một mẹo. Ngân ghi lại nguyên văn lời các chủ quán vào điện thoại: "còn tiền là mừng", "không biết tiền đi đâu". Những câu này chị dùng ở bước sau.
Ngày 6 đến 8: trang bán thử chưa có logo
Tối ngày thứ sáu, Ngân mở Canva định làm logo.
Thảo nhắn: "Mày làm logo cho ai xem? Khách chưa có, logo đẹp mấy cũng không ai nhìn."
Ngân đóng Canva. Chị viết một tin nhắn mẫu gửi qua Zalo, trả lời đủ bốn câu: giải quyết vấn đề gì, cho ai, giá bao nhiêu, đặt thế nào.
"Chị ơi, nhiều chủ quán bảo em cuối năm cộng lại thấy còn tiền là mừng, chứ không biết tháng nào lời, tháng nào lỗ. Em là kế toán, em nhận ghi sổ thu chi hằng tuần cho quán ăn nhỏ quanh đây. Mỗi tuần em qua quán một lần, cuối tháng gửi chị một tờ tóm tắt lời lãi. Giá 600.000đ một tháng. Chị muốn thử thì đặt cọc trước 200.000đ, em bắt đầu từ tuần sau."
Giá ở đây là ví dụ minh họa, bạn tự tính theo chi phí và thị trường của mình.
Để ý câu đầu tin nhắn. Đó chính là lời khách nói ở ngày 3 đến 5. Khách đọc thấy giống lời mình thì phản hồi nhanh hơn nhiều so với một đoạn giới thiệu bóng bẩy.
Ngày 9 đến 12: lần đầu xin tiền người lạ
Đây là đoạn Ngân sợ nhất.
"Tao ngại lắm. Người ta nghĩ tao lừa thì sao?"
"Thì hỏi cọc ít thôi, nói rõ không ưng thì trả lại. Một khoản cọc nhỏ nói thật hơn cả trăm câu khen."
Ngân gửi tin nhắn cho mười chủ quán đã gặp, nhờ họ chuyển cho người quen cũng bán hàng. Ngày 10, cô Hạnh chuyển cọc. Ngày 11, một chị bán cơm văn phòng mà Ngân chưa gặp bao giờ, được cô Hạnh giới thiệu, cũng chuyển cọc.
Người lạ. Lúc đó tim Ngân đập nhanh hơn cả cái đêm ý tưởng kinh doanh ập tới.
Nếu bạn ở vị trí của Ngân, đừng bỏ qua bước xin cọc chỉ vì ngại. Ngại một lần còn hơn bỏ vài chục triệu vào thứ chưa ai muốn trả tiền. Nếu bạn gần như không có vốn để bắt đầu, cách làm từng bước có trong bài cách khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng.
Ngày 11: lần chùn tay đầu tiên
Cũng ngày 11, có một chuyện không vui.
Một anh chủ quán bún chả nghe xong hỏi thẳng: "Em làm được mấy tháng rồi bỏ thì sổ sách anh để ai lo?" Tối đó, một người đã hứa cọc nhắn lại xin thôi.
Ngân mở lại tờ giấy ăn, nhìn dòng "suất ăn sạch".
"Hay tao chuyển sang suất ăn nhỉ? Cái này khó quá."
Thảo trả lời một câu Ngân nhớ mãi: "Mày muốn đổi vì suất ăn chưa bị ai từ chối thôi. Chứ nó có dễ hơn đâu."
Đây là lỗi rất phổ biến: nhảy sang ý tưởng kinh doanh khác ngay khi cái đang thử gặp lời từ chối đầu tiên. Làm vậy thì ý tưởng kinh doanh nào cũng chỉ được thử nửa chừng.
Câu hỏi của anh bún chả thật ra là một góp ý tốt. Ngân sửa tin nhắn, thêm một dòng: nếu chị dừng, chị sẽ báo trước một tháng và bàn giao sổ sách đầy đủ. Anh chưa cọc, nhưng hẹn tháng sau nói chuyện tiếp.
Ngày 13 và 14: ba con số quyết định ý tưởng kinh doanh
Suốt 14 ngày, Ngân ghi ba con số vào một trang sổ. Chị không tin trí nhớ, vì trí nhớ hay chiều theo điều mình muốn nghe.
Số người đã nói chuyện: 14 (mười người ban đầu và bốn người được giới thiệu).
Số người hỏi giá: 6.
Số người đặt cọc: 3, trong đó 2 người là người lạ.
Chị dùng một quy tắc đơn giản. Có vài người lạ cọc hoặc mua thật thì làm tiếp. Nhiều người hỏi mà chưa ai cọc thì sửa giá hoặc cách mô tả, thử thêm một tuần. Gần như không ai quan tâm thì bỏ, chuyển sang ý tưởng kinh doanh điểm cao thứ hai.
Để ý chữ "người lạ". Người quen cọc thì vui, nhưng họ có thể mua vì thương bạn chứ chưa chắc vì cần.
Ngân quyết định làm tiếp. Nhưng giả sử kết quả là con số 0, bỏ một ý tưởng kinh doanh sau 14 ngày cũng không phải thất bại. Nói thẳng, đó là lúc bạn vừa tiết kiệm được mấy tháng trời và có khi vài chục triệu. Giống đi xem nhà trước khi thuê, xem năm căn không ưng căn nào thì chẳng ai bảo mình thất bại cả.
Tháng đầu tiên sau khi có người cọc
Có cọc mới là điểm xuất phát. Ngân làm ba việc trong tháng tiếp theo.
Thứ nhất, chị lập kế hoạch 90 ngày: mỗi tháng thêm bao nhiêu quán, doanh thu bao nhiêu, bán qua đâu. Bài kế hoạch bán hàng có mẫu để bạn điền luôn.
Thứ hai, chị tìm kênh khách thứ hai. Muốn đi xa hơn người quanh khu nhà thì phải có cách gặp người lạ: nhóm chủ quán ăn trên Facebook, đối tác bán nguyên liệu cho quán, bài chia sẻ mẹo ghi sổ. Tôi viết kỹ cách làm trong bài tìm kiếm khách hàng.
Thứ ba, chị ghi số mỗi tuần: số người hỏi, số quán đang dùng, số quán gia hạn. Con số gia hạn, tôi coi là quan trọng nhất. Khách mua lần đầu có thể vì tò mò, mua lần hai là vì thấy đáng. Cách làm cho khách muốn ở lại có trong bài khách hàng trung thành.
Có một việc Ngân không làm, và tôi nghĩ chị đúng: chị không nghỉ việc ở công ty. Mới có ba quán mà nghỉ việc là đặt tiền nhà, tiền ăn lên vai một việc còn non. Chị cũng chưa đụng tới suất ăn, vì làm hai ý tưởng kinh doanh cùng lúc thì cả hai đều nửa vời.
Chị tính đủ chi phí: tiền xăng, tiền in, và cả tiền công của chính mình mỗi buổi tối. Nhiều người chỉ tính tiền hàng, tưởng lãi mà thật ra đang tự trả lương cho khách.
Nhìn lại 14 ngày của Ngân, đây là phần bạn có thể chép lại:
| Giai đoạn | Ngân đã làm | Cuối giai đoạn bạn cần có |
|---|---|---|
| Trước ngày 1 | Liệt kê 3 ý tưởng, chấm 5 tiêu chí | Một ý tưởng từ khoảng 18 điểm trở lên |
| Ngày 1 và 2 | Viết ý tưởng thành một câu | Câu nói rõ ai, vấn đề gì, cách nào, khác ở đâu |
| Ngày 3 đến 5 | Nói chuyện với 10 chủ quán | Lời khách nói nguyên văn, vài người hỏi giá |
| Ngày 6 đến 8 | Viết tin nhắn bán thử, không làm logo | Một trang hoặc tin nhắn trả lời đủ 4 câu |
| Ngày 9 đến 12 | Xin cọc nhỏ, sửa theo góp ý | Vài người cọc, trong đó có người lạ |
| Ngày 13 và 14 | Đọc 3 con số, quyết định | Làm tiếp, sửa, hoặc bỏ |
Bạn có 14 ngày
Ý tưởng kinh doanh của bạn có thể đang nằm trong ghi chú điện thoại, hoặc trên một tờ giấy ăn như của Ngân. Nó chưa phải tài sản cho tới khi có người lạ móc tiền ra xác nhận. Bạn không cần 40 triệu để biết điều đó. Bạn cần 14 ngày, mười cuộc nói chuyện, và đủ can đảm để xin một khoản cọc nhỏ.
Tối nay, viết ba ý tưởng kinh doanh ra giấy rồi chấm điểm. Sáng mai, viết cái cao điểm nhất thành một câu. Mười bốn ngày sau, dù làm tiếp hay bỏ, bạn cũng đã biết điều mà nhiều người phải mất cả năm và cả sổ tiết kiệm mới biết.
Hãy theo dõi Facebook Nguyễn Ngọc Sơn để học được giá trị mỗi ngày!



