Cách Khởi Nghiệp Từ 2 Bàn Tay Trắng: Bán Trước, Làm Sau
Không có vốn vẫn có kỹ năng, uy tín và các mối quan hệ. Cách biến những thứ đó thành đơn hàng đầu tiên mà không cần vay nợ.

Mười một giờ đêm ngày 27, Hà dốc ví ra mặt bàn đếm: một triệu hai trăm ba mươi nghìn, còn bốn ngày nữa mới có lương. Cô mở điện thoại, gõ vào ô tìm kiếm "cách khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng", rồi ngồi nhìn màn hình rất lâu mà chẳng bấm vào kết quả nào.
Hà 26 tuổi, làm hành chính cho một công ty trong tòa nhà văn phòng ở Cầu Giấy, lương 9 triệu. Trả tiền phòng, gửi về quê, ăn uống, tháng nào cũng hết sạch. Cô muốn làm chủ từ hồi sinh viên. Nhưng câu cô nghe nhiều nhất, và tự nói với mình nhiều nhất, là: "Khi nào có vốn rồi tính."
Hà là nhân vật giả định, mọi con số trong chuyện đều là ví dụ minh họa. Tôi kể chuyện của cô vì nó giống chuyện của rất nhiều người làm công ăn lương, sinh viên, người vừa mất việc: muốn làm chủ mà trong tay chưa có đồng vốn nào. Nếu bạn đang ở chỗ đó, bài này viết cho bạn.
Tối thứ Sáu: "Mày có nhiều vốn hơn mày nghĩ"
Tối thứ Sáu, Hà ngồi quán trà đá với Tú, bạn cùng quê, đang làm môi giới nông sản.
"Tao muốn kinh doanh mà không có tiền."
"Mày không có tiền. Chứ đâu phải không có vốn."
Tú rút tờ giấy ăn, kẻ bốn cột: kỹ năng, uy tín, mối quan hệ, thời gian. "Mày điền vào đi. Mỗi cột ba ý."
Hà ngồi nghĩ mất mười phút. Kỹ năng: nấu ăn ngon, dùng Canva khá, nói chuyện được. Uy tín: giữ quỹ phòng hai năm không lệch đồng nào, đồng nghiệp hay nhờ mua đồ hộ. Mối quan hệ: cả tòa nhà gần 300 người đi làm, cô ruột có vườn bưởi ở Hưng Yên. Thời gian: sáng sớm trước 7 giờ, tối thứ Ba thứ Năm, sáng Chủ nhật.
"Đấy," Tú gõ tay xuống tờ giấy. "Bảng tài sản của mày."
Đây là bài học đầu tiên của khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng. Khi nói "không có vốn", ta chỉ đếm tiền trong tài khoản. Thật ra một việc kinh doanh nhỏ chạy bằng nhiều loại vốn khác, và gần như ai cũng đang có ít nhất một loại. Việc gì người khác chịu trả tiền để khỏi phải tự làm thì đó là vốn. Người tin lời bạn đủ để chuyển khoản đặt cọc mà chưa thấy cửa hàng, đó là vốn.
Uy tín là thứ hay bị coi nhẹ nhất. Nó được xây từ những lần bạn giữ lời, kể cả hẹn trả 200 nghìn đúng ngày.
Nếu bạn ở vị trí của Hà và đang tính khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng, tối nay hãy lấy một tờ giấy và kẻ đúng bốn cột đó. Đừng viết kiểu khiêm tốn. Viết như đang liệt kê đồ trong nhà để chuyển đi.
Tuần đầu tiên: đi tìm người đang khổ
Có bảng tài sản rồi, Hà định ngồi nghĩ "mình nên bán gì". Tú gạt đi.

"Đừng hỏi mày thích bán gì. Hỏi ai đang khổ vì cái gì, mà họ đã từng bỏ tiền ra để đỡ khổ chưa."
Cả tuần đó Hà để ý. Trưa nào đồng nghiệp cũng than cơm hộp ngoài cổng vừa đắt vừa nhiều dầu. Có chị kế toán còn bảo: "Có ai nấu cơm nhà mang lên, chị đặt cả tháng."
Đây là bài học thứ hai của khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng: bắt đầu từ vấn đề, không bắt đầu từ sản phẩm. Họ đã bỏ tiền ra mua cơm mỗi ngày. Vấn đề có thật, và đã có người trả tiền cho nó. Người làm marketing gọi đó là pain point (điểm đau của khách), bài pain point là gì chỉ cách tìm ra nó.
Ghép với tờ giấy bốn cột: Hà nấu ăn ngon, làm cùng tòa nhà, sáng nào cũng dậy sớm. Chỗ gặp nhau là cơm trưa đặt trước cho văn phòng. Không mặt bằng, không bảng hiệu, không thương hiệu gì cả.
Theo tôi, với khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng, một giao điểm đáng thử thường có ba dấu hiệu. Bạn làm được ngay trong tuần này. Bạn biết ít nhất 10 người đang gặp đúng vấn đề đó. Và bạn không phải mua thiết bị đắt tiền nào. Ý tưởng của Hà đủ cả ba.
Thiếu một trong ba thì tìm giao điểm khác. Đang phân vân giữa vài hướng, bài ý tưởng kinh doanh có cách chấm điểm từng ý.
Tú còn kể thêm mấy hướng khác cho người chưa có vốn. Làm dịch vụ cá nhân như thiết kế, dạy kèm, dọn nhà, bán giờ làm, thu tiền ngay, không tồn kho. Sản xuất theo đơn đặt trước như bánh, đồ handmade (đồ làm thủ công), chỉ làm khi đã nhận cọc. Làm cộng tác viên, tiếp thị liên kết (affiliate, giới thiệu sản phẩm để hưởng hoa hồng), hợp với người quen nhiều người. Hay làm môi giới như Tú, đứng giữa người cần và người có. "Mày chọn cái nào cũng được, miễn là nhìn vào tờ giấy, cột nào mạnh nhất thì đi theo cột đó."
Tối thứ Năm: tin nhắn nhận đặt trước
Hà định đi mua bộ hộp cơm inox 30 cái cho "chuyên nghiệp". Tú hỏi: "Ai đặt chưa?"
"Chưa."
"Thế mua hộp cho ai ăn?"
Đây là bước quan trọng nhất trong cách khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng: bán trước, làm sau. Thay vì mua sắm rồi đi tìm người mua, bạn mô tả sản phẩm, nhận đặt cọc, rồi dùng chính tiền cọc đó mua nguyên liệu. Khách đã cọc tức là nhu cầu được kiểm chứng bằng tiền thật. Lời khen "nghe hay đấy" thì không ai mất gì cả.
Giống thợ may. Không ai may sẵn 50 cái áo rồi ngồi chờ. Họ đo người, lấy cọc, rồi mới cắt vải. Người khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng nên cắt vải theo đúng cách đó.
Tối thứ Năm, Hà soạn tin nhắn này, sửa đi sửa lại bốn lần:
"Chào anh/chị, em là Hà phòng hành chính tầng 9. Em bắt đầu nhận nấu cơm trưa cho mọi người trong tòa nhà, cơm nhà, ít dầu, thực đơn đổi mỗi ngày, giao lúc 11h30. Tuần đầu em nhận tối đa 10 suất để giữ chất lượng. Anh/chị muốn thử thì đặt trước giúp em đến tối Chủ nhật nhé."
Tin nhắn nói rõ cô là ai, bán gì, nhận tối đa bao nhiêu, hạn chót khi nào. Không hứa quá đà, không ép. Con số "tối đa 10 suất" là thật, vì tuần đầu cô cũng chưa nấu nổi nhiều hơn.
Tuần thứ hai: sáu suất cơm đầu tiên
Hà định đăng tin lên nhóm Facebook của tòa nhà và chạy thêm quảng cáo 200 nghìn. Tú lắc đầu.
"Người lạ thấy quảng cáo của một người mới thì ít ai tin. Mày nhắn riêng cho người quen trước."
Với khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng, tôi cũng khuyên y như Tú: chưa có 10 khách đầu thì đừng chạy quảng cáo. Tiền quảng cáo là thứ bạn đang không có. Khách đầu tiên nằm sẵn trong danh bạ điện thoại.
Hà lọc ra 40 người: đồng nghiệp, người cùng tầng, mấy anh chị bảo vệ, lễ tân. Toàn người đi làm trong tòa nhà, không nhắn bà con ở quê. Chữ "phù hợp" quan trọng lắm, muốn biết nên nhắn ai thì phải rõ khách hàng mục tiêu của mình là ai.
Nhắn tới người thứ năm thì cô dừng lại.
"Ngại chết đi được. Người ta lại nghĩ mình đi bán hàng."
"Thì mày đi bán hàng thật mà," Tú cười. "Mày có ép ai đâu. Mày chỉ báo cho họ biết có cơm ngon thôi."
Cảm giác ngại ấy bình thường. Nếu bạn cần vài câu mở lời cho đỡ ngượng, bài kỹ năng bán hàng từ người mới đến chốt đơn có sẵn.
Hết tuần, 6 người đặt. Mỗi suất 40.000đ, nguyên liệu và hộp hết khoảng 25.000đ, vậy lãi gộp khoảng 15.000đ một suất. Sáu suất một ngày, chưa đủ tiền xăng. Nhiều người khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng bỏ cuộc đúng ở con số này, vì nó nhỏ quá.
Nhưng Hà chưa nghỉ việc. Cô chỉ dậy sớm hơn một tiếng. Mỗi suất cơm cho cô một dữ liệu thật, và với người khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng, dữ liệu thật quý hơn mấy chục nghìn tiền lãi.
Lần thất bại đầu tiên
Thứ Tư tuần thứ ba, Hà nhận 11 suất, vượt mức cô tự đặt. Sáng đó nồi cơm điện nhà trọ chập chờn. Cô giao muộn 25 phút, món thịt kho mặn vì vội.
12 giờ 10, chị kế toán nhắn: "Hôm nay hơi mặn em ạ, mà chị phải ăn vội vì 12h họp."
Hai người hủy đơn tuần sau.

Tối đó Hà gọi cho Tú, giọng như sắp khóc. "Hay tao không hợp làm cái này."
"Mày sai ở đâu?"
"Nhận quá sức. Không có nồi dự phòng. Không báo trước là trễ."
"Thế là mày vừa có ba dòng quy trình rồi đấy."
Hà nhắn lại từng người bị ảnh hưởng, xin lỗi, không giải thích dài dòng, tặng một suất bù tuần sau. Một trong hai người hủy quay lại đặt.
Nếu bạn ở vị trí của Hà lúc này, hãy nhớ: sai ở quy mô 11 suất cơm là sai rẻ nhất có thể. Cùng lỗi đó mà xảy ra khi bạn đã thuê bếp, nhận 80 suất, có hai nhân viên, thì giá phải trả khác hẳn. Khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng có cái lợi ít ai để ý: vì nhỏ, bạn được phép vấp mà không ngã đau.
Tháng thứ hai: cái bẫy dành cho người khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng
Sang tháng thứ hai, Hà có đều 12 khách. Đúng lúc đó, một người quen cũ nhắn rủ đi "hội thảo".
"Không cần vốn em ạ, chỉ cần tuyển người. Tuyển đủ 5 người là có thu nhập thụ động."
Hà kể lại với Tú. Tú hỏi đúng một câu: "Tiền đến từ đâu? Từ khách mua sản phẩm, hay từ người mới đóng phí?"
Hà ngồi nghĩ, rồi xóa tin nhắn.
Người đang tìm đường khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng là nhóm bị nhắm tới nhiều nhất, vì họ đang nóng ruột mà lại ít lựa chọn. Có ba cái bẫy hay gặp.
Bẫy thứ nhất là lời mời kiểu trên. Nếu thu nhập chủ yếu đến từ việc kéo thêm người đóng phí, không phải từ bán sản phẩm cho khách thật, hãy dừng lại. Trước khi tham gia mô hình bán hàng đa cấp nào, tra xem doanh nghiệp đó có giấy phép không trên trang của cơ quan quản lý cạnh tranh.
Bẫy thứ hai là vay nóng "để làm cho đàng hoàng". Lãi vay nóng có thể ăn hết lợi nhuận của một việc mới trước khi nó kịp có lãi. Buộc phải vay thì vay khi đã có đơn hàng chứng minh, và chỉ qua kênh chính thức. Vay người thân cũng vậy, ghi rõ số tiền, hạn trả, và nói thẳng là có thể không thành.
Bẫy thứ ba là nghỉ việc quá sớm. Với cách khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng, công việc hiện tại chính là "nhà đầu tư" đầu tiên của bạn, nó trả tiền ăn ở trong lúc bạn thử. Gợi ý thận trọng của tôi: chỉ tính chuyện nghỉ khi tiền từ việc kinh doanh đạt khoảng một nửa lương trong vài tháng liền, và đã có quỹ dự phòng.
Khoản lời đầu tiên: tiêu hay giữ?
Cuối tháng thứ hai, Hà cộng sổ: lãi gộp khoảng 3,6 triệu. Lần đầu tiên trong đời cô có tiền không phải từ lương.
Cô đứng trước cửa hàng điện thoại khá lâu. Ai đang khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng đều hiểu cảm giác đó.
Rồi cô về, chia số tiền làm ba phần: một phần giữ làm vốn quay vòng để mua nồi cơm mới và thêm hộp, một phần để dự phòng, phần còn lại mới tiêu. Cô dùng khung trong bài quy tắc 6 chiếc lọ và 50/30/20, chỉnh lại cho vừa với mình.
Trong khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng, khoản lời đầu tiên chính là đồng vốn đầu tiên. Tiêu nó là quay về vạch xuất phát. Tỷ lệ chia bao nhiêu tùy bạn, miễn là chia trước khi tiêu.
Tháng thứ ba: viết quy trình trước khi nhận thêm
Tháng thứ ba, tòa nhà bên cạnh có người hỏi đặt. Hà muốn nhận ngay. Lần này cô tự dừng lại trước.
Cô ngồi viết ra một trang: nhận đơn trước 9 giờ tối hôm trước, chốt số suất lúc 9 giờ 15, đi chợ 6 giờ sáng, nấu xong 10 giờ 45, giao 11 giờ 30. Trễ quá 10 phút thì nhắn báo khách. Khách phàn nàn thì xin lỗi, ghi lại, bù suất. Phần chăm khách cô học thêm từ bài quy trình chăm sóc khách hàng.
Với khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng, mở rộng một việc chưa có quy trình thì lỗi cũng nhân lên nhanh y như đơn hàng. Có quy trình rồi, Hà mới nhờ thêm một người phụ buổi sáng, trả theo giờ.
Đơn bắt đầu đều, cô cũng tìm hiểu thủ tục đăng ký hộ kinh doanh. Nhiều thủ tục có hướng dẫn trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, hoặc hỏi thẳng ủy ban nhân dân phường nơi mình ở.
Khi việc đã chạy và muốn chuyển sang mô hình cần chút vốn, bài những cách làm giàu ít vốn sẽ giúp bạn tính bước tiếp theo. Còn nếu muốn nhìn rộng hơn về các bước của năm đầu, đọc bài khởi nghiệp.
Nhìn lại 90 ngày khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng của Hà
Sau 90 ngày, Hà có khoảng 20 khách đặt đều. Vẫn đi làm, vẫn nhận lương. Chưa giàu, cũng chưa có gì để khoe. Đó là bộ mặt thật của khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng: chậm, nhỏ, nhưng đi trên tiền thật của khách. Nhưng cô có thứ trước đây không có: dữ liệu thật về món nào khách khen, giá nào khách chịu, giờ giao nào tiện.
| Giai đoạn | Hà đã làm gì | Bài học rút ra |
|---|---|---|
| Ngày 1 đến 30 | Viết bảng vốn vô hình, chọn vấn đề cơm trưa, nhắn 40 người quen | Vốn đầu tiên là kỹ năng và uy tín, khách đầu tiên ở trong danh bạ |
| Ngày 31 đến 60 | Giao đều, vấp lần đầu, từ chối lời mời đa cấp, giữ khoản lời | Sai nhỏ thì sửa được, khoản lời đầu là vốn |
| Ngày 61 đến 90 | Viết quy trình, nhờ người phụ, tìm hiểu đăng ký hộ kinh doanh | Có quy trình rồi mới mở rộng |
Muốn đặt mốc cho 90 ngày khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng của riêng bạn, dùng nguyên tắc SMART để biết lúc nào mình đạt, lúc nào chưa.
Điều Hà làm đúng nhất
Không phải món ăn ngon. Cũng không phải tin nhắn viết khéo. Điều Hà làm đúng nhất là đi đúng thứ tự: bán được trước, tiêu tiền sau. Cô không mua hộp khi chưa có người đặt, không chạy quảng cáo khi chưa có 10 khách, không mở rộng khi chưa có quy trình. Đó là cốt lõi của cách khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng, và nó áp dụng được cho dịch vụ, cho đồ handmade, cho môi giới nông sản như Tú.
Kết quả của bạn sẽ khác Hà, tùy ngành, tùy tay nghề, tùy bạn chịu đi bán tới đâu. Tôi không hứa trước con số nào. Thứ tôi muốn bạn mang theo khi khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng là cách nghĩ: rẻ làm trước, đắt làm sau, và mỗi lần vấp là một dòng mới trong quy trình.
Muốn thử khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng, tối nay bạn chỉ cần hai việc. Viết tờ giấy bốn cột, và soạn tin nhắn nhận đặt trước đầu tiên. Viết ra rồi, câu "khi nào có vốn rồi tính" sẽ khó nói hơn nhiều.
Hãy theo dõi Facebook Nguyễn Ngọc Sơn để học được giá trị mỗi ngày!



