Khai Phá Năng Lực Tiềm Ẩn - 2 ngày
làm chủ tư duy, hệ thống, mô hình kinh doanh
Giữ vé ngay
Nguyễn Ngọc Sơn
Lãnh đạo và đội ngũ

Lãnh đạo là gì? Vai trò, tố chất và năng lực cần có

Lãnh đạo là gì và khác quản lý ở đâu. Vai trò, tố chất, năng lực và phong cách lãnh đạo nhìn từ 22 năm dẫn đội, đào tạo nên 120 trưởng phòng.

Lãnh đạo là gì? Vai trò, tố chất và năng lực cần có

Năm 2011 phòng tôi đoạt cúp vô địch toàn quốc. 3 năm liền tôi là trưởng phòng xuất sắc nhất cả nước.

Nhưng hôm nhận cúp về, có một anh trong đội xin nghỉ. Anh ấy nói một câu tôi nhớ đến giờ: "Em theo anh 4 năm rồi, mà em vẫn là em của 4 năm trước."

Lúc đó tôi mới hiểu lãnh đạo là gì: tôi đang làm quản lý rất giỏi, còn lãnh đạo thì chưa.

Nguyễn Ngọc Sơn đứng trước hội trường học viên chương trình Khai Phá Năng Lực Tiềm Ẩn
Lãnh đạo bắt đầu từ chỗ có người tự nguyện đi theo, không phải từ chức danh.

Lãnh đạo là gì?

Lãnh đạo là làm cho một người bình thường tin rằng họ làm được việc lớn hơn, rồi đi cùng họ đến chỗ đó.

Chỉ vậy thôi. Không có chức danh nào trong định nghĩa này.

Còn nếu hỏi sách quản trị học lãnh đạo là gì, câu trả lời là quá trình gây ảnh hưởng đến người khác để họ tự nguyện cùng đạt mục tiêu của tổ chức. Hai cách nói cùng một ý: không ai bị ép.

Người ta hay nghĩ lãnh đạo là chức vụ. Sai. Tôi gặp nhiều giám đốc không lãnh đạo ai cả, chỉ giao việc và đòi kết quả. Tôi cũng gặp những bạn nhân viên mới hai năm nhưng cả phòng nghe theo, vì mọi người thấy đi cùng bạn ấy thì mình khá lên.

Lãnh đạo khác quản lý ở đâu?

Quản lý làm cho việc hôm nay chạy đúng. Lãnh đạo làm cho người ta muốn đi tiếp vào ngày mai.

Quản lý làm việc với công việc. Lãnh đạo làm việc với con người.

Một dấu hiệu để tự soi: nếu bạn nghỉ một tuần, đội của bạn vẫn chạy nhưng không ai lớn lên, thì bạn đang quản lý tốt. Nếu sau một năm đi cùng bạn, từng người trong đội làm được việc mà trước đó họ không làm được, thì bạn đang lãnh đạo.

Tôi có bài riêng nói kỹ về khác biệt giữa quản trị và quản lý, ở đây chỉ nói phần con người.

Vai trò của người lãnh đạo, 4 việc chủ chốt

Chỉ ra cái đích và làm cho người ta thấy được nó. Không phải đọc chỉ tiêu. Là làm cho họ nhìn thấy đời họ khác đi thế nào khi đến đích. Tôi từng dẫn các bạn trẻ trong đội xuống showroom, ngồi thử vào chiếc xe họ đang mơ. Không phải để dạy bán hàng. Để họ thấy cái đích bằng mắt, không phải bằng lời. Còn cách viết cái đích cho đo được thì tôi nói trong bài mục tiêu SMART là gì.

Đi trước ở chỗ khó. Người dẫn đầu không phải người nói to nhất, là người làm phần khó trước. Ngày đội tôi ngại gọi khách lạ, tôi ngồi giữa phòng gọi trước, cho cả đội nghe, cả những cuộc bị cúp máy.

Dạy lại. Đây là việc phân biệt lãnh đạo với người giỏi. Người giỏi làm được việc. Người lãnh đạo làm cho người khác làm được việc. 120 trưởng phòng của tôi không ai từ ngoài vào, tất cả đi lên từ vị trí thấp nhất, và tất cả đều được ai đó kèm. Cách dựng việc kèm người thành nếp trong công ty, tôi viết trong bài đào tạo nội bộ cho doanh nghiệp.

Chịu trách nhiệm khi hỏng. Việc chạy tốt thì công của đội. Việc hỏng thì lỗi của người dẫn. Đảo ngược thứ tự này một lần thôi là mất người.

Nguyễn Ngọc Sơn đứng giữa lớp đặt câu hỏi cho học viên Khai Phá Năng Lực Tiềm Ẩn
Người giỏi làm được việc. Người lãnh đạo làm cho người khác làm được việc.

Tố chất của người lãnh đạo

Tố chất của người lãnh đạo là những thói quen rèn được, không phải thứ trời cho. Tôi không tin có tố chất bẩm sinh, và đây là bốn thứ tôi thấy quan trọng nhất sau 22 năm.

Giữ lời. Nghe đơn giản mà khó nhất. Hứa thưởng thì phải thưởng, hứa gọi lại lúc 5 giờ thì 5 giờ gọi. Đội ngũ không nghe những gì bạn nói, họ nhìn những gì bạn làm với lời mình đã nói.

Bình tĩnh khi số xấu. Tháng nào cũng có tháng xấu. Người dẫn mà hoảng thì cả đội hoảng theo. Ai điều khiển được cảm xúc của mình thì mới điều khiển được tình huống.

Nghe được điều khó nghe. Anh nhân viên nói với tôi câu "em vẫn là em của 4 năm trước" là câu khó nghe nhất tôi từng nhận. Nhưng nếu ngày đó tôi tự ái, tôi đã không có 120 trưởng phòng sau này.

Muốn người khác hơn mình. Người sợ nhân viên giỏi hơn thì mãi mãi chỉ có một mình mình giỏi, và công ty không lớn quá sức một người.

Năng lực lãnh đạo là gì, và có học được không?

Năng lực lãnh đạo là khả năng làm cho người khác thay đổi hành vi mà không cần ép.

Học được. Tôi học từ đầu, và học bằng cách làm sai rồi sửa. Ba năng lực cụ thể nhất, ai cũng rèn được:

  1. Hỏi thay vì bảo. Nhân viên báo có vấn đề, đừng đưa đáp án ngay. Hỏi "theo em thì nên làm sao?" Lần đầu họ lúng túng, lần thứ mười họ tự có đáp án trước khi vào gặp bạn.
  2. Khen đúng việc, góp ý đúng chỗ. Khen thì khen trước đội và khen việc cụ thể, không khen chung chung. Góp ý thì gặp riêng, mỗi lần chỉ một điều cần sửa.
  3. Giao việc kèm quyền. Giao việc mà giữ quyền quyết là giao gánh nặng chứ không giao trách nhiệm. Người không có quyền quyết thì không bao giờ trưởng thành.

Phong cách lãnh đạo nào hợp với chủ doanh nghiệp nhỏ?

Không có phong cách lãnh đạo nào tốt nhất, chỉ có phong cách đúng người và đúng lúc.

Sách quản trị hay chia làm ba kiểu. Chuyên quyền là người dẫn tự quyết rồi giao việc. Dân chủ là hỏi ý cả đội rồi mới quyết. Tự do là giao hẳn cho đội tự làm.

Tôi dùng cả ba, tùy người đứng trước mặt:

  1. Người mới vào, chưa biết làm. Tôi quyết và chỉ từng bước. Lúc này hỏi ý họ chỉ làm họ rối.
  2. Người đã làm được, đang lớn lên. Tôi hỏi họ nghĩ gì trước, rồi mới góp ý. Đây là giai đoạn người ta học nhanh nhất.
  3. Người đã giỏi hơn mình ở việc đó. Tôi giao hẳn cả việc lẫn quyền, chỉ hẹn ngày xem kết quả.

Sai lầm hay gặp ở chủ doanh nghiệp nhỏ là dùng một kiểu cho tất cả. Quen tự quyết thì người giỏi bỏ đi vì không được thở. Quen giao hết thì người mới chết đuối vì không ai chỉ.

Tư duy lãnh đạo: doanh nghiệp lớn đến đâu phụ thuộc người chủ

Tư duy lãnh đạo là hiểu rằng doanh nghiệp chỉ lớn được bằng người chủ. Đây là câu tôi nói trên sóng truyền hình và cũng là điều tôi tin nhất sau ngần ấy năm.

Tư duy, nhận thức, chiến lược của người đứng đầu đến đâu thì doanh nghiệp phát triển tới đó. Cho nên con người phải phát triển trước, doanh nghiệp mới có cơ hội được dẫn đi xa.

Nghĩa là việc đầu tư vào chính mình không phải xa xỉ. Nó là việc bắt buộc của người dẫn đầu. Suốt 22 năm tôi luôn để riêng một khoản để đi học, kể cả những năm khó khăn nhất.

Người lãnh đạo giỏi thường làm gì trong một tuần?

Người lãnh đạo giỏi dành thời gian cho con người nhiều hơn cho giấy tờ. Nói lý thuyết thì mơ hồ, tôi nói lịch cụ thể của mình:

  • Một buổi họp đội đầu tuần, 45 phút, nói về số của tuần trước và một việc cần sửa trong tuần này. Không nói đạo lý.
  • Hai buổi đi cùng nhân viên gặp khách, không phải để bán thay, để nhìn họ làm và góp ý sau đó.
  • Một tiếng kèm riêng cho một người, xoay vòng, mỗi tuần một người khác.
  • Nửa ngày ngồi một mình nghĩ về cái khung của doanh nghiệp, không giải quyết việc vặt.

Nửa ngày cuối là phần dễ bị cắt nhất, và cắt nó là quay lại làm quản lý cả tuần.

Câu hỏi thường gặp

Không có chức vụ thì lãnh đạo được không?
Được. Lãnh đạo bắt đầu từ chỗ có người tự nguyện nghe theo, không phải từ chỗ có người buộc phải nghe. Nhiều trưởng phòng của tôi đã lãnh đạo từ lúc còn là nhân viên.

Lãnh đạo bằng nghiêm khắc hay bằng tình cảm?
Bằng rõ ràng. Rõ về mục tiêu, rõ về nguyên tắc, rõ về hậu quả. Nghiêm mà không rõ thì thành độc đoán, tình cảm mà không rõ thì thành dễ dãi. Cả hai đều mất người.

Đội ngũ không nghe thì làm sao?
Xem lại ba thứ theo đúng thứ tự: mình có giữ lời không, mình có đi trước chỗ khó không, mình có làm cho họ khá lên không. Trong 22 năm, gần như mọi lần đội không nghe tôi đều tìm thấy nguyên nhân ở một trong ba chỗ đó.

Bao lâu thì một người trở thành lãnh đạo được?
Không tính bằng thời gian, tính bằng số người họ đã giúp làm được việc. Ai giúp được ba người trưởng thành thì đã là lãnh đạo, dù trên danh thiếp ghi gì.

Vậy rốt cuộc lãnh đạo là gì? Là làm cho người đi cùng mình khá lên. Chức danh, phòng làm việc, bảng tên đều đến sau điều đó.

Những bài học kinh doanh tôi đã phải trả giá

Gửi thẳng vào email của bạn hàng kỳ, hoàn toàn miễn phí.