Vì sao bán cho doanh nghiệp không giống bán lẻ | Kinh doanh B2B
Bán cho doanh nghiệp cần nhiều người gật đầu, nhiều tuần cân nhắc và lý do bằng con số. Những điểm khác biệt cần nắm trước khi bán B2B.

Bán một cái áo thun cho chị khách ghé shop lúc 7 giờ tối, bạn mất chừng mười phút. Bán 200 cái áo đồng phục cho một công ty, tức là một đơn B2B đúng nghĩa, có khi bạn mất gần hai tháng mà tiền vẫn chưa về tài khoản.
Cuộc bán thứ nhất diễn ra thế này. Chị khách cầm áo lên ướm, hỏi "Có size L màu xanh không em?", thử xong gật đầu, quét mã chuyển khoản. Xong.
Cuộc bán thứ hai thì khác hẳn. Chị hành chính nhắn hỏi giá. Bạn gửi báo giá. Một tuần sau chị hỏi xin áo mẫu. Gửi mẫu xong, chị bảo kế toán cần hóa đơn đỏ và so với hai bên khác. Rồi phải chờ anh giám đốc đi công tác về ký. Ký xong, hợp đồng ghi rõ: thanh toán 30 ngày sau khi nhận hàng.
Cùng là bán áo. Nhưng hai cuộc bán chạy theo hai luật chơi khác nhau.
Bài này dành cho chủ shop, chủ xưởng nhỏ đang bán lẻ quen tay, và đang cân nhắc có nên bán cho công ty, cho chuỗi cửa hàng hay không. Tôi sẽ đặt hai phía cạnh nhau để bạn tự thấy mình hợp với bên nào, hoặc nên đi cả hai.
Hai cuộc bán, hai luật chơi
B2B là viết tắt của Business to Business (doanh nghiệp bán cho doanh nghiệp). Người trả tiền là một tổ chức, mua về để vận hành, để sản xuất, hoặc để bán lại.
B2C là Business to Consumer (doanh nghiệp bán cho người tiêu dùng). Người trả tiền là một cá nhân, mua về cho mình, cho gia đình. Phía này tôi viết kỹ trong bài B2C là gì, nên ở đây chỉ nhắc đủ để so.
Cách phân biệt nhanh nhất là hỏi một câu: khách mua món này về làm gì?
Chị khách mua áo thun để mặc đi chơi cuối tuần. Đó là B2C. Công ty mua 200 áo đồng phục cho nhân viên mặc đi làm, đi sự kiện. Đó là B2B. Cùng một cái áo, cùng một xưởng may, chỉ khác người mua và lý do mua.
Thật ra kinh doanh B2B ở quanh ta nhiều hơn mình nghĩ. Cái ly giấy ở quán cà phê sáng nay, xưởng in đã bán cho quán. Phần mềm tính tiền ở quầy, công ty phần mềm bán cho chủ quán. Hạt cà phê, nhà rang bán cho quán. Một món đồ đến tay bạn có khi đã đi qua ba, bốn lần mua bán giữa các doanh nghiệp.
Mấy kiểu B2B hay gặp ở doanh nghiệp nhỏ:
- Cung cấp nguyên liệu, vật tư: vải cho xưởng may, bao bì cho tiệm bánh.
- Bán sỉ, phân phối: hàng số lượng lớn để bên kia bán lại.
- Dịch vụ cho doanh nghiệp: kế toán, thiết kế, marketing, đào tạo thuê ngoài.
- Gia công: sản xuất theo thương hiệu của khách.
- Quà tặng doanh nghiệp, đồng phục, in ấn sự kiện.
Đặt B2B và B2C cạnh nhau
Bán lẻ giống mời một người bạn đi ăn. Bạn ấy thích là đi. Bán B2B giống mời cả một đại gia đình: ông muốn món nhẹ, bà sợ đắt, con muốn chỗ có máy lạnh, và cuối cùng mẹ mới là người gật đầu.
Bảng dưới đây là những chỗ khác nhau rõ nhất.
| Tiêu chí | B2C (bán lẻ) | B2B (bán cho doanh nghiệp) |
|---|---|---|
| Ai quyết định | Một người, cùng lắm là cả nhà | Nhiều người, mỗi người lo một chuyện |
| Lý do mua | Thích, tiện, đẹp, cảm xúc nhiều | Hiệu quả, chi phí, rủi ro, lý trí nhiều |
| Thời gian từ hỏi đến mua | Vài phút đến vài ngày | Vài tuần đến vài tháng |
| Giá trị mỗi đơn | Nhỏ | Lớn, thường có hợp đồng |
| Số lượng khách | Rất nhiều | Ít, mỗi khách quý |
| Thanh toán | Trả ngay | Hay có công nợ 30, 60 ngày |
| Giấy tờ | Gần như không | Báo giá, hợp đồng, hóa đơn, biên bản giao hàng |
| Kênh tìm khách | Mạng xã hội, quảng cáo, cửa hàng | Người quen giới thiệu, gặp trực tiếp, hội chợ ngành |
| Mua lại | Tùy hứng | Đều đặn nếu làm tốt |
Nếu chỉ được chọn một dòng quan trọng nhất, tôi chọn dòng đầu tiên. Ai quen bán lẻ mà vấp ở B2B thì phần lớn vấp ở đây: thuyết phục được một người rất nhiệt tình, rồi tưởng là xong.
Dòng thanh toán đứng thứ hai. Nói thẳng, nhiều xưởng nhỏ không chết vì thiếu đơn mà chết vì ôm đơn lớn rồi hụt tiền chờ công nợ.
Phía bán lẻ: mạnh ở đâu, yếu ở đâu
Cái mạnh lớn nhất của bán lẻ là nhanh. Khách thấy, thích, mua. Tiền về trong ngày. Bạn biết ngay hôm nay bán được bao nhiêu, mẫu nào chạy, mẫu nào nằm kho.
Thứ hai là không phụ thuộc vào vài khách lớn. Một nghìn khách lẻ, mất vài người cũng chẳng sao.
Thứ ba, bán lẻ cho bạn nghe được giọng khách rất sát. Khách chê màu, chê form, bạn sửa ngay đợt hàng sau.
Còn yếu ở đâu? Mỗi đơn nhỏ, nên muốn có doanh thu lớn bạn phải có rất nhiều đơn. Mà muốn nhiều đơn thì phải chạy quảng cáo, làm nội dung, cạnh tranh với cả trăm shop khác. Chi phí kéo một khách lẻ về ngày càng đắt.
Khách lẻ cũng dễ đi. Bên cạnh giảm giá 10%, có người chuyển luôn mà không báo một câu.
Doanh thu bán lẻ lên xuống theo mùa, theo tâm trạng thị trường, rất khó dự đoán.
Phía kinh doanh B2B: mạnh ở đâu, yếu ở đâu
Cái mạnh của kinh doanh B2B là đơn lớn và đều. Một công ty đặt đồng phục năm nay, nếu bạn làm tốt, sang năm họ đặt tiếp, còn giới thiệu công ty bạn bè. Một hợp đồng cung cấp ly giấy cho chuỗi cà phê là đơn hàng mỗi tháng, đều như lương.

Thứ hai, khách B2B mua bằng lý trí nhiều hơn. Họ ít bị lôi đi bởi một đợt giảm giá nhỏ, vì đổi nhà cung cấp cũng tốn công, tốn rủi ro.
Thứ ba, ít khách nên bạn chăm được kỹ từng người. Không cần cả nghìn người theo dõi fanpage. Có khi chỉ cần 20 khách doanh nghiệp tốt là đủ nuôi cả xưởng.
Giờ tới phần yếu.
Chậm. Từ lúc hỏi giá đến lúc ký có thể vài tháng. Người nóng tính rất dễ nản ngay đơn đầu.
Nhiều người cùng quyết. Trong một công ty, việc mua thường đi qua cả một nhóm, người ta hay gọi là "hội đồng mua hàng", dù chẳng ai ngồi họp hội đồng cả:
- Người dùng: lo có dễ dùng không, có làm việc của họ nhẹ đi không.
- Người góp ý chuyên môn: lo có đạt yêu cầu kỹ thuật không, có hơn cái đang dùng không.
- Người duyệt chi: lo giá, điều khoản thanh toán.
- Người quyết định: lo rủi ro, lợi ích lâu dài, uy tín đối tác.
- Người gác cửa: lễ tân, trợ lý, lo bạn có làm mất thời gian sếp không.
Ở công ty nhỏ, một người giữ cả mấy vai. Ở công ty lớn, mỗi vai có thể là cả một phòng. Quay lại đơn 200 áo: chị hành chính là người gác cửa kiêm người dùng, kế toán là người duyệt chi, anh giám đốc là người quyết định. Bạn mới nói chuyện với một trên ba người.
Vì vậy chân dung khách doanh nghiệp luôn có hai lớp. Lớp ngoài là công ty: ngành gì, bao nhiêu người, ở đâu. Lớp trong là từng con người: chức vụ, áp lực, nỗi lo riêng. Bạn lấy khung trong bài chân dung khách hàng là gì rồi bọc thêm lớp công ty bên ngoài.
Giấy tờ nhiều. Hồ sơ năng lực, báo giá, hợp đồng, hóa đơn. Bán lẻ quen rồi thì phần này thấy ngợp lắm.
Và phụ thuộc vào vài khách lớn. Mất một hợp đồng lớn là doanh thu hụt một mảng.
Khi nào nên chọn bên nào
Không có bên nào "tốt hơn". Chỉ có bên hợp với sản phẩm, dòng tiền và con người của bạn lúc này.
| Tình huống của bạn | Nên nghiêng về | Vì sao |
|---|---|---|
| Sản phẩm giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, thời gian hoặc bán được nhiều hơn | B2B | Bạn bán được bằng bài toán kinh doanh |
| Sản phẩm mang tính cá nhân, cảm xúc, thời trang | B2C | Người dùng cuối là người quyết |
| Dòng tiền mỏng, cần tiền về hằng ngày | B2C trước | Chưa chịu được công nợ 30 đến 60 ngày |
| Có người tự tin ngồi trình bày với giám đốc | B2B | Thiếu người này thì khó chốt |
| Thích tốc độ, thích thử nhanh sửa nhanh | B2C | Bán cho doanh nghiệp chậm, mỗi vòng phản hồi mất vài tuần |
| Đã có vài khách lẻ là chủ doanh nghiệp, hay hỏi mua số lượng | Thử B2B | Nhu cầu đã gõ cửa sẵn |
Tôi hay khuyên tự đánh dấu năm câu này. Sản phẩm của tôi giúp doanh nghiệp được lợi rõ ràng? Tôi chịu được chờ vài tháng cho một đơn? Dòng tiền đủ để chờ công nợ? Tôi có, hoặc sẵn sàng làm, hợp đồng và hóa đơn đầy đủ? Tôi có người đủ tự tin gặp cấp quản lý?
Được bốn câu "có" trở lên thì kinh doanh B2B là hướng đáng thử. Ít hơn thì cứ chuẩn bị thêm. Không có gì phải vội.
Kết hợp hai phía mà không giẫm chân nhau
Rất nhiều doanh nghiệp nhỏ đi cả hai: bán lẻ là chính, rồi mở dần mảng bán sỉ, bán cho công ty khi đủ người, đủ vốn. Cái khó là để hai mảng không giẫm lên nhau.
Tách bảng giá và kênh bán
Khách lẻ mà thấy giá sỉ thì mất lòng. Đại lý mà thấy bạn bán lẻ rẻ hơn giá họ lấy thì bỏ đi. Hai bảng giá phải tách hẳn, giá sỉ gửi riêng theo báo giá, không đăng công khai.
Tách người phụ trách
Người trực inbox bán lẻ quen trả lời nhanh, chốt nhanh. Người làm B2B phải kiên nhẫn, hỏi nhiều, theo khách hàng tháng. Hai kiểu việc khác nhau. Một người ôm cả hai thì thường bên nào gấp làm bên đó, mảng B2B bị bỏ đói. Cách chia vai cho đội bán, tôi viết trong bài xây dựng phòng kinh doanh.
Chạy mảng bán cho doanh nghiệp theo quy trình, đừng theo cảm hứng
Bán lẻ có thể chạy theo kiểu "khách hỏi thì trả lời". Bán cho công ty thì không. Tôi gợi ý sáu bước cho người mới:
- Khoanh vùng khách lý tưởng. Viết một câu thật cụ thể, kiểu "công ty 30 đến 200 nhân viên ở Bình Dương, có nhu cầu đồng phục hằng năm" thay vì "công ty nào cũng được". Bài khách hàng mục tiêu là gì giúp bạn làm câu này cho chặt.
- Lập danh sách 50 đến 100 doanh nghiệp và tìm số của đúng người phụ trách, đừng dừng ở số tổng đài. Nguồn có thể là khách cũ giới thiệu, hội chợ ngành, hiệp hội. Bài tìm kiếm khách hàng có thêm nhiều nguồn.
- Tiếp cận lần đầu để xin một cuộc hẹn 15 phút, chưa bán gì cả. Mở bằng vấn đề của họ: "Chị có đang mất công đặt áo ở mấy nơi cho mấy chi nhánh không?". Đội gọi điện thì soạn câu chữ trước theo kịch bản telesale.
- Hỏi nhu cầu nhiều hơn nói. Câu quan trọng nhất: "Ngoài anh chị, còn ai cùng quyết định?".
- Gửi đề xuất ngắn, hai ba phương án (cơ bản, tiêu chuẩn, nâng cao), ghi rõ gói nào có gì, không có gì. Người duyệt chi thích được chọn.
- Giao đúng hẹn, chăm sau bán. Tiền lời thật của B2B nằm ở đơn thứ hai, thứ ba. Bài customer journey là gì (đường đi của khách hàng) có cách vẽ các điểm chạm sau khi ký.
Lỗi hay gặp nhất ở người chuyển từ bán lẻ sang là báo giá quá sớm. Bán lẻ quen rồi, khách hỏi giá là gửi liền. Với B2B, báo giá khi chưa hiểu nhu cầu giống bác sĩ kê đơn trước khi khám. Khách chỉ còn một thứ để so: rẻ hay đắt.
Đo phễu để biết rơi khách ở đâu
Đây là ví dụ minh họa, không phải số liệu của doanh nghiệp có thật. Một xưởng may lập danh sách 80 công ty. Nói chuyện được với người phụ trách: 40. Có buổi gặp hỏi nhu cầu: 15. Nhận đề xuất: 8. Ký hợp đồng: 3.

Ba hợp đồng nghe ít. Nhưng mỗi cái là đơn lặp lại hằng năm, khác hẳn khách lẻ mua một lần.
Quý hơn là xưởng biết mình rơi khách ở đâu. Từ 80 xuống 40 ngay bước tìm người, tức là một nửa danh sách còn chưa nói chuyện được với ai. Đó là chỗ phải sửa đầu tiên, chưa phải giá hay mẫu.
Cho hai phía hỗ trợ nhau
Mảng bán lẻ cho bạn tiếng tăm và sự hiện diện, khách doanh nghiệp tra tên bạn trên mạng thấy có cửa hàng, có đánh giá thì yên tâm hơn. Mảng B2B cho bạn dòng tiền đều để nuôi mảng lẻ qua mùa thấp điểm. Kéo khách bằng nội dung và đi tìm khách bằng đội bán là hai lực bổ sung nhau, như tôi viết trong bài push and pull strategy (chiến lược đẩy và kéo).
Muốn tìm hội chợ, sự kiện kết nối giao thương để gặp khách doanh nghiệp, bạn có thể theo dõi trang của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).
Câu hỏi thường gặp về kinh doanh B2B
Bán lẻ và bán cho doanh nghiệp, bên nào lời hơn?
Không có câu trả lời chung. B2B đơn lớn nhưng chậm và tốn công gặp gỡ. B2C đơn nhỏ nhưng nhanh, tốn tiền kéo khách. Lời hay không nằm ở biên lợi nhuận của bạn và chi phí để có một khách ở mỗi phía.
B2B trong thương mại điện tử
Là các sàn, các website nơi doanh nghiệp mua bán sỉ với nhau: đặt số lượng lớn, có giá theo bậc số lượng, có hợp đồng. Kênh tìm khách khác, nhưng vẫn cần quy trình hỏi nhu cầu và chăm sau bán như trên.

Shop nhỏ, chưa có pháp nhân thì bán cho công ty được không?
Khó. Phần lớn công ty cần hóa đơn hợp lệ để hạch toán. Nếu muốn đi đường này lâu dài, bạn nên tính chuyện đăng ký kinh doanh và xuất hóa đơn trước khi đi chào khách.
Người mới nên học kỹ năng gì trước khi bán cho doanh nghiệp?
Hỏi để hiểu nhu cầu, viết đề xuất ngắn gọn, trình bày trước cấp quản lý, và ghi chép phễu bán hàng. Hiểu ngành của khách cũng quan trọng không kém.
Nếu bạn sắp bán cho doanh nghiệp đầu tiên
Đừng bỏ phía bán lẻ đang nuôi bạn. Chọn một nhóm khách B2B thật hẹp, lập danh sách 30 cái tên, viết quy trình sáu bước ra một tờ giấy, rồi đi từng bước. Trước khi ký, tính kỹ dòng tiền cho kịch bản khách trả chậm 60 ngày.
Đơn đầu thường lâu và nhiều lần phải chờ. Cứ giữ đúng hẹn, giữ chữ tín, ghi lại từng chỗ khách rơi. Kinh doanh B2B là chuyện của quy trình và sự kiên nhẫn, và đơn thứ hai thường nhẹ hơn đơn đầu nhiều.
Hãy theo dõi Facebook Nguyễn Ngọc Sơn để học được giá trị mỗi ngày!



