Teamwork Skills: Người Giỏi Chưa Chắc Là Đồng Đội Tốt
Tuyển được người giỏi mà đội vẫn chậm? Sáu kỹ năng làm việc nhóm nên tìm khi tuyển người, và cách rèn chúng trong đội của bạn.

Người giỏi làm xong phần việc của mình, còn đồng đội giỏi làm cho việc của cả đội xong. Khoảng cách giữa hai kiểu người đó có một cái tên: teamwork skills (kỹ năng làm việc nhóm).
Một xưởng in nhỏ 8 người là ví dụ dễ thấy. Chủ xưởng tuyển được một bạn thiết kế rất giỏi, file đẹp, tay nhanh. Ba tháng sau đơn lại trễ nhiều hơn trước. Hỏi ra mới biết bạn ấy nhận file của khách xong là cứ thế làm, không báo bên in, không hỏi lại bên bán. Sáng ngày giao, cả xưởng cuống lên.
Bạn ấy không kém. Bạn ấy chỉ thiếu teamwork skills, và trong đội nhỏ, thiếu cái này thì giỏi mấy cũng thành nút thắt.
Bài này dành cho chủ doanh nghiệp nhỏ và trưởng nhóm, những người ngày nào cũng phải ghép người này với người kia cho việc chạy. Tôi gom những câu hỏi hay gặp nhất về làm việc nhóm và trả lời thẳng từng câu.
Teamwork skills có phải chỉ là hòa đồng?
Không. Teamwork skills là những thói quen cụ thể giúp một người phối hợp được với người khác để xong việc chung.
Nhiều người nghĩ làm việc nhóm tốt là vui vẻ, hay rủ cả phòng đi ăn trưa, sinh nhật ai cũng nhớ. Mấy cái đó dễ thương, nhưng không làm đơn hàng đi nhanh hơn.
Một bạn rất vui tính mà tuần nào cũng trễ hạn vẫn kéo cả đội chậm lại. Còn một bạn ít nói, nhưng nhận việc là báo rõ, hứa ngày nào xong ngày đó, thì ai cũng muốn ngồi cạnh.
Nói gọn: teamwork skills là làm sao cho một cộng một lớn hơn hai, chứ không phải bằng một rưỡi.
Làm việc nhóm tốt gồm những kỹ năng nào?
Tôi hay gom teamwork skills lại thành sáu thói quen, xếp vào ba tầng. Đây là cách chia cho dễ nhớ khi dạy, không phải lý thuyết học thuật nào cả.
Tầng một, hiểu nhau: lắng nghe để hiểu, và nói rõ, nói đúng lúc.
Lắng nghe để hiểu nghĩa là nghe cho đến khi nắm được người kia thực sự cần gì, chứ không phải nghe để chờ đến lượt mình nói. Người lắng nghe tốt thường hỏi lại để xác nhận: “Ý anh là cần bản này trước thứ Sáu, ưu tiên in tờ rơi trước, đúng không ạ?”. Một câu hỏi lại như vậy mất vài giây, nhưng tránh được rất nhiều lần làm sai rồi phải làm lại.
Nói rõ, nói đúng lúc là biết chọn thông tin cần nói và thời điểm nói. Báo tiến độ khi việc đang chạy, báo khó khăn khi còn kịp xử lý, chứ không đợi đến khi người khác hỏi mới trả lời. Trong đội nhỏ, một thông tin đến muộn nửa ngày có thể khiến cả dây chuyền phải chờ.
Tầng hai, tin nhau: giữ lời, và góp ý thẳng mà vẫn tôn trọng.
Giữ lời là nền tảng của niềm tin trong đội. Hứa thứ Ba xong thì thứ Ba xong, nếu không kịp thì báo trước kèm phương án. Một người giữ lời đều đặn sẽ được giao những việc quan trọng hơn, còn một người hay lỡ hẹn dù giỏi đến đâu cũng khiến đồng đội phải lo dự phòng.
Góp ý thẳng mà vẫn tôn trọng giúp đội sửa lỗi sớm. Đội nào cũng có sai sót, điều quan trọng là sai sót được nói ra khi còn nhỏ. Người có kỹ năng này nói thẳng vấn đề, nhưng tập trung vào công việc chứ không công kích con người, và luôn kèm theo gợi ý cách sửa.
Tầng ba, cùng tiến: xử lý bất đồng, và chủ động đỡ việc cho đồng đội.
Xử lý bất đồng là dám nói ý khác khi cần, nhưng nói dựa trên mục tiêu chung, lắng nghe lý do của người kia và chấp nhận quyết định cuối cùng của đội. Bất đồng được xử lý tốt giúp đội ra quyết định chất lượng hơn, còn bất đồng bị giấu đi sẽ biến thành sự khó chịu ngầm.
Chủ động đỡ việc cho đồng đội là khi xong phần mình, bạn nhìn xem ai đang quá tải và hỏi có cần phụ gì không. Đây là thói quen làm nên sự khác biệt giữa một nhóm người ngồi cạnh nhau và một đội thật sự. Khi ai cũng sẵn sàng đỡ nhau, đội vượt qua được những tuần cao điểm mà không ai bị vắt kiệt.
Tầng dưới là móng của tầng trên. Chưa hiểu nhau thì khó tin nhau. Chưa tin nhau thì lúc gấp ai cũng lo giữ phần mình.
Thử nhìn kỹ một thói quen ở tầng một, cũng là thói quen dễ bị coi nhẹ nhất trong teamwork skills. Quản lý nói "làm cho anh cái banner sự kiện". Người lắng nghe tốt hỏi ngay: kích thước bao nhiêu, đặt ở đâu, bao giờ cần, có mẫu tham khảo không. Năm phút hỏi lại tiết kiệm hai ngày làm lại. Nhiều người không hỏi, vì sợ bị cho là chậm hiểu.
Còn nói rõ thì có một mẹo: tin nhắn công việc đủ bốn ý, việc gì, đến đâu rồi, đang vướng gì, cần ai giúp. Và báo trước khi trễ, đừng báo sau khi trễ.
Vì sao công ty nhỏ cần teamwork skills hơn công ty lớn?
Vì ở công ty lớn, quy trình và phòng ban che được cho người phối hợp kém. Ở công ty 5 người, 10 người, chẳng có gì che cả.
Một người thường kiêm hai, ba vai. Bán hàng kiêm chăm sóc khách, làm nội dung kiêm chụp ảnh, kế toán kiêm thủ kho. Chỉ một mắt xích im lặng là cả dây chuyền đứng, và người lao vào chữa cháy lại là chủ.
Còn một lý do ít ai nói ra. Người giỏi hay nghỉ việc vì đồng đội, chứ đâu phải lúc nào cũng vì lương. Ngày nào cũng làm với một người hay đổ lỗi, hay im rồi bùng nổ, người giỏi sẽ mệt và đi. Chuyện này tôi phân tích kỹ trong bài giữ chân nhân viên giỏi.
Làm sao biết đội mình đang thiếu kỹ năng làm việc nhóm?
Nhìn vào năm dấu hiệu. Có từ hai dấu hiệu trở lên thì nên coi teamwork skills là chuyện của cả đội, đừng chỉ nhắc riêng một hai người.
- Họp xong mỗi người hiểu một kiểu, không ai chốt ai làm gì.
- Tin xấu đến muộn. Trễ hạn chỉ lộ ra đúng ngày giao.
- Việc chung không ai nhận, ai cũng nghĩ người khác sẽ làm.
- Trong họp im re, ra ngoài thì than với nhau.
- Người mới vào tự bơi, cả tháng mới bắt nhịp.
Tin vui là cả năm dấu hiệu đều sửa được bằng những thay đổi nhỏ trong cách vận hành. Không cần đi team building tốn mấy chục triệu.
Người giỏi chuyên môn mà phối hợp kém thì giữ hay cho đi?
Thường là giữ và sửa trước, vì phần lớn teamwork skills là thói quen chứ không phải tính cách.
Nói chuyện riêng với người đó. Nêu hành vi cụ thể ("tuần này có ba file em làm xong mà bên in không biết") và ảnh hưởng của nó ("bên in phải làm đêm"). Rồi thống nhất một thay đổi nhỏ, đo được: "Nhận file là nhắn vào nhóm chung một dòng."
Cho một thời gian hợp lý, vài tuần chẳng hạn. Có tiến bộ thì khen ngay, khen đúng hành vi.

Nếu đã nói rõ, đã cho thời gian mà vẫn không đổi, người quản lý phải quyết. Một người giỏi mà làm cả đội chậm lại vẫn là một khoản chi phí, chỉ là nó không nằm trên bảng lương.
Tự rèn teamwork skills khi không ai dạy thì bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu từ một thói quen mỗi tuần, đừng ôm sửa tất cả một lúc.
Rèn teamwork skills giống tập xe đạp. Đọc hướng dẫn mười lần không bằng leo lên đạp mười phút, ngã vài lần là quen. Tôi hay gợi ý một lộ trình bốn tuần:
- Tuần 1: họp xong, tóm 3 dòng gửi cả nhóm: thống nhất gì, ai làm gì, hạn khi nào.
- Tuần 2: ghi lại mọi việc đã nhận, thấy có nguy cơ trễ thì báo sớm kèm phương án.
- Tuần 3: hỏi một đồng nghiệp "Có điều gì mình làm khiến bạn khó phối hợp không?".
- Tuần 4: mỗi ngày hỏi một người "có cần mình phụ gì không", có ý khác thì nói ngay trong họp.
Tuần 3 khó nhất. Mở miệng hỏi câu đó mới thấy ngại. Cứ hỏi đi, câu trả lời thường nhẹ hơn bạn tưởng.
Hết bốn tuần, tự chấm từ 1 đến 5 cho từng kỹ năng để biết tháng sau tập tiếp chỗ nào. Muốn biến việc rèn thành mục tiêu đo được, bạn đặt theo cách mục tiêu SMART: "trong tháng 12, gửi tóm tắt sau mọi cuộc họp mình tham gia" rõ hơn hẳn "cố gắng giao tiếp tốt hơn".
Góp ý thế nào để đồng nghiệp không tự ái?
Nói về việc, đừng nói về người.
"Báo cáo này thiếu số tháng 9" khác hẳn "Em làm ẩu quá". Câu đầu người ta sửa. Câu sau người ta cãi.
Góp ý riêng, góp ý sớm, và đi kèm một gợi ý sửa. Nói với đồng đội cũng theo đúng nguyên tắc nói với khách: nói đúng phần người kia đang cần biết, như tôi viết trong bài kỹ năng giao tiếp đỉnh cao.
Người nhận góp ý cũng cần teamwork skills: nghe hết, cảm ơn, rồi mới giải thích. Đội mà không ai dám góp ý thì lỗi nhỏ cứ thế lớn dần, đến lúc không sửa nổi.
Trong đội có bất đồng thì nên xử lý sao?
Đưa ra bàn sớm. Bất đồng không xấu, im lặng cho qua mới đáng lo.
Đội không có bất đồng thường là đội không ai dám nói. Người có teamwork skills tốt sẽ nói ý khác ngay trong cuộc họp, bám vào mục tiêu chung chứ không bám vào cái tôi, và chấp nhận quyết định cuối cùng dù khác ý mình.
Một câu dễ nhớ để treo trong phòng họp: "Cãi trong phòng, thống nhất khi bước ra."
Nếu hai người cứ vướng nhau mãi, người dẫn đội nên ngồi cùng cả hai, hỏi từng người "mục tiêu của việc này là gì", rồi chọn phương án gần mục tiêu nhất. Đừng phân xử theo ai to tiếng hơn.
Chủ doanh nghiệp cần làm gì để đội phối hợp tốt hơn?
Tạo môi trường để teamwork skills có đất sống. Đặt một người phối hợp tốt vào chỗ mà sai là bị mắng trước cả phòng, vài tháng sau người đó cũng học cách im lặng.
Google có một nghiên cứu nội bộ về các nhóm làm việc tên là Project Aristotle, chia sẻ trên trang Google re:Work. Điều họ nhấn mạnh là psychological safety (cảm giác an toàn để lên tiếng, tức là dám nói mà không sợ bị chê cười hay trù dập). Nghĩa là bầu không khí người dẫn đội tạo ra nặng ký không kém kỹ năng từng người.
Bốn việc làm được ngay tuần này:
Phân vai rõ. Mỗi việc chỉ một người chịu trách nhiệm chính. "Cả nhóm cùng lo" thường là không ai lo. Đang dựng đội bán hàng thì bài xây dựng phòng kinh doanh có cách chia vai cụ thể.
Họp ngắn và đều. Mười lăm phút đầu ngày, mỗi người ba câu: hôm qua xong gì, hôm nay làm gì, đang vướng gì.
Làm gương. Chủ nhận lỗi, cảm ơn người góp ý, giữ lời với nhân viên, thì đội học theo. Chủ nổi nóng mỗi lần nghe tin xấu, đội sẽ học cách giấu tin xấu. Bài lãnh đạo là gì nói thêm chuyện này.
Khen đúng hành vi. Khen công khai người đã phụ đồng đội, đừng chỉ khen người doanh số cao nhất. Cái gì được khen sẽ được lặp lại, và văn hóa doanh nghiệp hình thành từ chính những lần khen như thế. Có thể đưa teamwork skills vào tiêu chí đánh giá hằng quý, cạnh doanh số và chất lượng công việc.
Phỏng vấn thì hỏi gì để biết ứng viên có teamwork skills?
Hỏi về chuyện đã xảy ra, đừng hỏi "Bạn làm việc nhóm có tốt không?". Ai cũng trả lời có.

Nói hay về tương lai thì dễ, bịa chi tiết về quá khứ thì khó. Đây là năm câu tôi hay gợi ý:
| Câu hỏi | Kỹ năng muốn xem | Nghe kỹ điều gì |
|---|---|---|
| Kể lần bạn bất đồng với đồng nghiệp. Bạn đã làm gì? | Xử lý bất đồng | Có nói ra không, có tôn trọng người kia không |
| Kể lần bạn không kịp hạn. Bạn xử lý ra sao? | Giữ lời, nói rõ | Có báo sớm không, có nhận phần mình không |
| Lần gần nhất bạn phụ đồng đội là khi nào? | Đỡ việc | Có ví dụ cụ thể hay chỉ nói chung chung |
| Bạn từng nhận góp ý nào khó nghe? | Nhận góp ý | Phản ứng lúc đó, sau đó có đổi gì không |
| Được giao việc chưa rõ, bạn làm gì? | Lắng nghe | Có hỏi lại, có xác nhận yêu cầu không |
Câu trả lời có thời gian, tình huống, kết quả cụ thể thường đáng tin hơn câu trơn tru mà chung chung. Ai nói "em luôn hòa đồng với mọi người" thì hỏi tiếp: "Cho anh một ví dụ?". Vậy là biết.
Ngoài câu hỏi, nhìn cả việc nhỏ: ứng viên đến đúng giờ không, hẹn gửi hồ sơ thứ Ba thì có gửi thứ Ba không. Tuyển xong vẫn phải rèn tiếp qua đào tạo nội bộ. Cả chuỗi tuyển, rèn, giữ người tôi viết trong bài quản trị nhân sự cho chủ doanh nghiệp nhỏ.
Người hướng nội có làm việc nhóm tốt được không?
Được, và nhiều khi còn tốt hơn người nói nhiều.
Teamwork skills không đo bằng số câu nói trong cuộc họp. Nhiều người hướng nội nghe rất kỹ, giữ lời, viết tin nhắn công việc rõ ràng. Đó đều là những phần nặng ký của làm việc nhóm.
Cái họ cần thường chỉ là một kênh để lên tiếng ngoài cuộc họp đông người, như một tin nhắn riêng hoặc một bản góp ý viết trước. Người dẫn đội để ý điều này là đủ.
Làm việc từ xa thì kỹ năng phối hợp có khác không?
Khác ở chỗ phần viết nặng hơn hẳn. Đội làm từ xa vẫn cần đủ sáu thói quen ở trên, nhưng teamwork skills của họ phải lộ ra qua con chữ nhiều hơn qua lời nói.
Không ngồi cạnh nhau, bạn không thể quay sang hỏi một câu. Tin nhắn phải đủ ý ngay từ đầu, cập nhật tiến độ phải chủ động, lịch họp ngắn phải đều hơn lúc ngồi chung văn phòng.
Một quy tắc nhỏ giúp nhiều lắm: việc gì đã thống nhất qua điện thoại thì nhắn lại một dòng vào nhóm chung. Không có dòng đó, ba hôm sau mỗi người nhớ một kiểu.
Đi team building có giúp đội gắn kết hơn không?
Có vui, nhưng ít khi đổi được cách làm việc hằng ngày.
Đi chơi một chuyến, về văn phòng mọi thứ y như cũ. Lý do đơn giản: teamwork skills nằm ở thói quen mỗi ngày, mà một chuyến dã ngoại không tạo ra thói quen. Như người 40 tuổi mới học bơi, đi biển một lần không biết bơi được, phải xuống hồ đều mỗi tuần.
Nếu có ngân sách, cứ đi, vì mọi người hiểu nhau hơn ngoài giờ làm. Nhưng đừng coi đó là cách sửa đội. Một cuộc họp 15 phút đều đặn mỗi sáng làm được nhiều hơn.
Lời kết
Chuyên môn giúp một người làm tốt phần việc của mình. Teamwork skills giúp cả đội xong việc chung mà không phải chờ chủ nhảy vào chữa cháy. Lúc tuyển, bạn nhìn cả hai. Lúc dẫn đội, bạn tạo chỗ để người ta dám hỏi, dám nói, dám nhận lỗi. Đội nào cũng có lúc lộn xộn, không sao cả: chọn một thói quen nhỏ trong bài này, làm đều một tháng, rồi nhìn lại xem đội mình khác đi chỗ nào.
Hãy theo dõi Facebook Nguyễn Ngọc Sơn để học được giá trị mỗi ngày!



