Khai Phá Năng Lực Tiềm Ẩn - 2 ngày
làm chủ tư duy, hệ thống, mô hình kinh doanh
Giữ vé ngay
Nguyễn Ngọc Sơn
Quản trị doanh nghiệp

Doanh thu là gì? Phân biệt doanh thu, doanh số và lợi nhuận

Doanh thu là gì, khác doanh số và lợi nhuận ở đâu? Công thức, bảng so sánh và ví dụ tính bằng số thật, từ người 10 năm nhìn doanh thu mà không thấy lỗ.

Doanh thu là gì? Phân biệt doanh thu, doanh số và lợi nhuận

Có thời gian khoảng 10 năm tôi nhìn vào doanh thu mỗi tháng và thấy yên tâm. Tháng nào cũng đạt, có tháng vượt xa mục tiêu. Phòng tôi 3 năm liền đứng số một toàn quốc.

Rồi một ngày tôi ngồi tính lại, tính xem sau khi trừ hết thì còn gì, và tính xem trong 10 người vào làm năm ngoái thì năm nay còn mấy người.

Hai con số đó nói một câu chuyện hoàn toàn khác. Hóa ra tôi đã không kiểm soát được doanh thu và lợi nhuận.

Doanh thu là gì?

Doanh thu là tổng số tiền doanh nghiệp thu được từ việc bán hàng hoặc cung cấp dịch vụ trong một khoảng thời gian, trước khi trừ bất kỳ chi phí nào.

Công thức tính doanh thu đơn giản nhất:

Doanh thu = Giá bán × Số lượng bán ra

Bán 100 sản phẩm giá 1 triệu thì doanh thu là 100 triệu. Làm dịch vụ thì lấy số khách nhân với giá mỗi lần phục vụ.

Có 2 điều chủ doanh nghiệp nhỏ hay nhầm. Một, doanh thu không phải là tiền đã về tài khoản: bán chịu 100 triệu thì vẫn ghi doanh thu 100 triệu, dù chưa thu được đồng nào. Hai, với doanh nghiệp kê khai thuế theo phương pháp khấu trừ, doanh thu là số tiền chưa gồm thuế giá trị gia tăng, vì phần thuế đó bạn chỉ thu hộ Nhà nước.

Đây là con số dễ đo nhất, dễ khoe nhất, và cũng dễ đánh lừa người chủ nhất.

Doanh số là gì, có khác doanh thu không?

Doanh số là số lượng hoặc giá trị hàng hóa, dịch vụ đã bán ra trong một kỳ. Trong nói chuyện hàng ngày ở Việt Nam, doanh số và doanh thu gần như dùng thay nhau.

Nếu cần phân biệt cho chặt: doanh số là chữ của đội kinh doanh, hay dùng để giao chỉ tiêu cho từng người, và có thể đếm bằng số đơn hoặc số tiền. Doanh thu là chữ của kế toán, ghi nhận theo chuẩn mực, và ngoài tiền bán hàng còn có thể gồm cả doanh thu tài chính như lãi tiền gửi.

Với chủ doanh nghiệp nhỏ, phân biệt này ít quan trọng. Điều quan trọng hơn nhiều là biết doanh thu khác lợi nhuận thế nào.

Doanh thu và lợi nhuận khác nhau thế nào?

Doanh thu là tiền chảy vào, lợi nhuận là tiền ở lại. Doanh thu cho biết bạn bán được bao nhiêu, lợi nhuận cho biết sau khi trừ hết chi phí thì bạn còn bao nhiêu.

Doanh sốDoanh thuLợi nhuận
Là gìLượng hàng hoặc giá trị hàng đã bánTổng tiền thu từ bán hàng, dịch vụPhần còn lại sau khi trừ chi phí
Ai hay dùngĐội kinh doanhKế toán, người chủNgười chủ, nhà đầu tư
Trả lời câu hỏiBán được bao nhiêuThu về bao nhiêuGiữ lại được bao nhiêu
Dễ đánh lừa ở chỗBán nhiều nhờ giảm giá sâuTăng mà chi phí tăng nhanh hơnCó lãi trên giấy mà hết tiền mặt

Một doanh nghiệp có thể có doanh thu rất cao mà lợi nhuận bằng 0, thậm chí âm. Muốn thấy rõ thì biết doanh thu là gì thôi chưa đủ, phải đi lần lượt qua bốn con số bên dưới.

Doanh thu thuần là gì?

Doanh thu thuần là doanh thu sau khi trừ các khoản giảm trừ: hàng bị trả lại, giảm giá cho khách, chiết khấu thương mại.

Bán 100 triệu, khách trả lại 5 triệu, giảm giá 3 triệu, thì doanh thu thuần là 92 triệu.

Đây mới là con số dùng để tính tiếp mọi thứ phía sau.

Lợi nhuận gộp là gì?

Lợi nhuận gộp là phần còn lại sau khi lấy doanh thu thuần trừ đi giá vốn hàng bán.

Giá vốn là tiền bỏ ra để có được hàng hoặc dịch vụ đó: tiền nhập hàng, tiền nguyên liệu, tiền công trực tiếp làm ra sản phẩm.

Doanh thu thuần 92 triệu, giá vốn 60 triệu, thì lợi nhuận gộp là 32 triệu.

Con số này cho biết mô hình kinh doanh của bạn có chỗ để sống không. Lợi nhuận gộp quá mỏng thì dù bán bao nhiêu cũng không nuôi nổi bộ máy.

Lợi nhuận trước thuế và lợi nhuận ròng là gì?

Lợi nhuận trước thuế là lợi nhuận gộp trừ tiếp chi phí bán hàng, chi phí quản lý và lãi vay: lương văn phòng, thuê mặt bằng, quảng cáo, điện nước.

Lợi nhuận ròng, còn gọi là lợi nhuận sau thuế, là lợi nhuận trước thuế trừ nốt thuế thu nhập doanh nghiệp. Đây là số tiền thật sự thuộc về công ty.

Tóm cả chuỗi lại cho dễ nhớ:

BướcPhép tính
Doanh thu thuầnDoanh thu trừ các khoản giảm trừ
Lợi nhuận gộpDoanh thu thuần trừ giá vốn
Lợi nhuận trước thuếLợi nhuận gộp trừ chi phí bán hàng, quản lý và lãi vay
Lợi nhuận ròngLợi nhuận trước thuế trừ thuế
Nguyễn Ngọc Sơn đeo micro, chăm chú đọc lại tập tài liệu trong một buổi đào tạo
Ba con số ghi tay mỗi tháng còn hơn một hệ thống đắt tiền mà không ai nhìn.

Ví dụ tính từ doanh thu xuống lợi nhuận ròng

Lấy một tháng của cửa hàng bán đồ gia dụng, để thấy tiền rơi rụng ở đâu.

BướcCách tínhSố tiền
Doanh thuBán 200 đơn, trung bình 500 nghìn100 triệu
Doanh thu thuầnTrừ hàng trả lại 4 triệu và giảm giá 3 triệu93 triệu
Lợi nhuận gộpTrừ giá vốn nhập hàng 62 triệu31 triệu
Lợi nhuận trước thuếTrừ lương, mặt bằng, quảng cáo 24 triệu7 triệu
Lợi nhuận ròngTrừ thuế thu nhập doanh nghiệp, tạm tính 20%5,6 triệu

Doanh thu 100 triệu nghe rất khá. Nhưng thứ thật sự thuộc về người chủ chỉ là 5,6 triệu, tức 5,6% số tiền chảy qua cửa hàng.

Chỗ đáng sợ nằm ở chỗ này: chỉ cần giá nhập tăng 5%, tức thêm 3,1 triệu tiền vốn, thì lợi nhuận ròng rơi từ 5,6 triệu xuống còn khoảng 3,1 triệu, mất gần một nửa. Trong khi doanh thu vẫn nguyên 100 triệu, nhìn vào không thấy gì bất thường.

Đó là lý do người chủ nhìn doanh thu thì luôn thấy yên tâm, còn nhìn lợi nhuận mới thấy mình đang đứng ở đâu.

Vì sao doanh thu tăng mà lợi nhuận không tăng?

Doanh thu tăng mà lợi nhuận không tăng là vì phần tăng thêm bị chi phí ăn hết. Chuyện này xảy ra hàng ngày ở doanh nghiệp nhỏ, với ba lý do phổ biến:

Tăng doanh thu bằng cách giảm giá. Bán được nhiều hơn nhưng mỗi đơn còn lại ít hơn. Cuối tháng bận gấp đôi, tiền như cũ.

Tăng doanh thu bằng cách đổ tiền quảng cáo. Mỗi khách mới tốn nhiều hơn phần lãi họ mang lại. Doanh thu đẹp, tài khoản cạn.

Tăng doanh thu bằng cách nhận việc khó. Đơn hàng phức tạp, làm lâu, sửa nhiều lần. Con số ghi sổ lớn nhưng ăn hết thời gian của cả đội.

Cả ba trường hợp, người chủ nhìn doanh thu đều thấy mọi thứ ổn. Đây là một trong những lý do doanh nghiệp nhỏ mãi không lớn. Và đó là lý do tôi mất 10 năm mới nhìn ra chỗ mình đang chảy máu.

Nguyễn Ngọc Sơn cầm cúp bạc, thời ba năm liền dẫn đầu doanh thu toàn quốc
Ba năm liền đứng số một về doanh thu, mà vẫn không nhìn ra chỗ đang chảy máu.

Ba con số chủ doanh nghiệp nhỏ nên xem mỗi tháng

Ba con số nên xem mỗi tháng là biên lợi nhuận gộp, chi phí để có một khách mới, và số tháng tiền mặt còn đủ sống. Không cần báo cáo tài chính phức tạp, ba con số này đủ để biết công ty đang khỏe hay đang yếu. Xem số và ra quyết định từ số là phần việc của người chủ, tôi viết rõ hơn trong bài quản trị và quản lý khác nhau thế nào.

Một, biên lợi nhuận gộp. Lấy lợi nhuận gộp chia doanh thu thuần. Con số này giảm dần qua các tháng nghĩa là bạn đang bán rẻ đi hoặc chi phí đầu vào đang tăng mà giá bán không theo kịp.

Hai, chi phí để có một khách mới. Lấy tổng tiền marketing chia số khách mới. So sánh với phần lãi trung bình một khách mang lại. Nếu tiêu nhiều hơn thu thì càng bán càng lỗ, và con số doanh thu sẽ giấu điều đó rất giỏi.

Ba, tiền mặt còn lại đủ cho mấy tháng. Lấy tiền trong tài khoản chia chi phí trung bình mỗi tháng. Doanh nghiệp chết vì hết tiền mặt, không chết vì lỗ trên giấy. Nhiều công ty có lãi mà vẫn phải đóng cửa vì tiền về chậm hơn tiền ra.

Tỷ lệ giữ chân nhân viên: con số không có trong sổ kế toán

Con số thứ tư là tỷ lệ người còn ở lại sau một năm, và đây là con số làm tôi tỉnh ra sau 10 năm.

Nó không có trong bất kỳ báo cáo tài chính nào. Nhưng nó nói trước tương lai chính xác hơn mọi con số khác.

Con số này nói về cách bạn dẫn người, tôi viết kỹ trong bài lãnh đạo là gì. Đội ngũ thay liên tục nghĩa là chi phí tuyển và đào tạo lặp lại mãi, khách hàng bị bàn giao qua tay nhiều người, và kinh nghiệm không tích lại được. Doanh thu năm nay vẫn có thể đẹp, nhưng 3 năm nữa thì không. Cách giữ người trước khi họ nộp đơn, tôi viết trong bài cách giữ chân nhân viên giỏi.

Câu hỏi thường gặp

Doanh thu và lợi nhuận, cái nào quan trọng hơn?
Lợi nhuận. Doanh thu là để tồn tại, lợi nhuận là để phát triển. Doanh thu là niềm tự hào, lợi nhuận là sự thật.

Lợi nhuận ròng là trước thuế hay sau thuế?
Sau thuế. Lợi nhuận ròng chính là lợi nhuận sau thuế, tức phần còn lại sau khi đã trừ mọi chi phí và thuế thu nhập doanh nghiệp. Lợi nhuận trước thuế là con số đứng ngay trước nó.

Doanh nghiệp nhỏ có cần tính lợi nhuận gộp riêng cho từng sản phẩm không?
Rất nên. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ có một vài sản phẩm gánh lãi cho cả công ty và một vài sản phẩm âm thầm ăn lãi. Không tách ra thì không bao giờ biết cái nào là cái nào.

Bao lâu nên xem các con số này một lần?
Mỗi tháng một lần, cùng một ngày, cùng một cách tính. Quan trọng là đều đặn để nhìn ra xu hướng, chứ không phải chính xác đến từng đồng.

Không biết kế toán thì làm sao theo dõi doanh thu và lợi nhuận?
Bắt đầu bằng một tờ giấy với ba con số ở mục trên. Chưa cần phần mềm. Ba con số ghi tay mỗi tháng còn hơn một hệ thống đắt tiền mà không ai nhìn.

Hỏi doanh thu là gì thì dễ trả lời. Hỏi tháng vừa rồi còn lại bao nhiêu sau khi trừ hết, và trong 10 người vào làm năm ngoái nay còn mấy người, thì khó hơn nhiều. Hai câu sau mới nói cho bạn biết doanh nghiệp đang khỏe hay đang yếu.

Những bài học kinh doanh tôi đã phải trả giá

Gửi thẳng vào email của bạn hàng kỳ, hoàn toàn miễn phí.