Khởi Nghiệp: 7 Bước Hạn Chế Sai Lầm Trong Năm Đầu Tiên
Năm đầu khởi nghiệp là năm dễ vấp nhất. Bảy bước giúp bạn thử nhỏ, học nhanh và hạn chế những sai lầm tốn kém.

Sai lầm phổ biến nhất của người mới khởi nghiệp là bỏ tiền lớn trước, rồi mới đi tìm xem khách có thật không. Thuê mặt bằng, sửa sang, mua máy, in biển, xong xuôi mới mở cửa ngồi chờ. Nói thẳng, đó là làm đúng việc nhưng sai thứ tự.
Lấy một ví dụ minh họa: hai vợ chồng trẻ ở Biên Hòa gom 250 triệu mở quán trà sữa. Gần 180 triệu đã ra đi trước ngày khai trương. Tuần đầu bạn bè đến ủng hộ kín bàn, vui lắm. Sang tháng thứ ba, có buổi chiều bán được 11 ly. Họ không dở. Họ chỉ tiêu phần đắt nhất trước khi biết phần rẻ nhất.
Bài này dành cho người đang có một ý tưởng, một khoản tiết kiệm và đang tự hỏi nên bắt đầu từ đâu. Tôi nói về khởi nghiệp theo nghĩa phổ biến nhất ở Việt Nam: một cửa hàng, một dịch vụ, một kênh bán online, vốn chủ yếu là tiền tự có, chứ không phải startup (công ty khởi nghiệp gọi vốn để tăng trưởng thật nhanh). Tôi không hứa bạn sẽ thành công. Tôi chỉ đưa ra 7 bước theo thứ tự rẻ trước, đắt sau, để nếu có sai thì bạn sai sớm và sai nhỏ.
Bước 1: Tính xem bạn trụ được bao lâu khi khởi nghiệp
Năm đầu khởi nghiệp, việc kinh doanh mới thường cần vài tháng mới có doanh thu đều. Trong thời gian đó nhà vẫn phải ăn, con vẫn phải đi học. Vì sao năm đầu khởi nghiệp dễ vấp nhất? Vì bạn chưa có dữ liệu. Khách là ai, chịu trả bao nhiêu, tìm bạn ở đâu, bạn đều chưa biết. Phỏng đoán thì không sao. Phỏng đoán đi kèm tiền lớn mới đắt.
Giống người mới học lái ô tô. Không ai chạy cao tốc ngày đầu, ai cũng tập trong sân, va quệt thì chỉ trầy cái cản. Năm đầu khởi nghiệp nên là cái sân tập ấy.
Nên việc đầu tiên không phải là chọn tên quán, mà là ngồi tính:
Số tháng trụ được = Tiền dành riêng cho kinh doanh ÷ (Chi phí sinh hoạt + Chi phí vận hành mỗi tháng)
Ví dụ minh họa: anh Minh có 120 triệu dành riêng cho việc kinh doanh, chi phí sinh hoạt gia đình 12 triệu một tháng, chi phí vận hành dự kiến 8 triệu một tháng. 120 ÷ (12 + 8) = 6 tháng.
Dưới 6 tháng, tôi hay khuyên giữ việc đang làm và kinh doanh song song trước. Áp lực tiền nhà, tiền chợ sẽ đẩy bạn ra quyết định vội.
Rồi viết thêm một dòng nữa: mức dừng. Ví dụ: "Nếu sau 6 tháng chưa có 30 khách trả tiền, hoặc đã tiêu hết 80 triệu, tôi dừng lại để đổi hướng." Viết lúc đầu óc còn tỉnh. Khi tiền đã nằm trong đó rồi, ai cũng tiếc, mà tiếc thì hay đổ thêm.
Muốn con số trụ được đúng, bạn phải tách tiền nhà với tiền kinh doanh. Quy tắc 6 chiếc lọ và 50/30/20 là điểm bắt đầu dễ làm.
Lỗi hay gặp: trộn hai túi tiền. Lấy tiền bán hàng đi chợ, lấy tiền lương bù tiền hàng, cuối tháng không ai biết mình lãi thật hay lỗ thật. Mở hai tài khoản riêng ngay từ ngày đầu khởi nghiệp, kể cả khi số tiền còn rất nhỏ.
Bước 2: Khởi nghiệp trong lĩnh vực bạn hiểu rõ
Khởi nghiệp trong ngành mình từng làm cho bạn ba thứ: hiểu khách, biết giá vốn, có sẵn mối quen. Người đứng bếp 5 năm mở quán ăn sẽ đỡ vấp hơn người chỉ thích ăn ngon.
Đam mê là xăng. Hiểu biết mới là tay lái. Năm đầu khởi nghiệp, bạn cần tay lái hơn.
Sau đó viết một câu theo mẫu: "Tôi giúp [nhóm khách cụ thể] giải quyết [vấn đề cụ thể] bằng [cách của tôi]." Ví dụ: "Tôi giúp các mẹ đi làm văn phòng có bữa tối lành mạnh trong 15 phút bằng gói nguyên liệu sơ chế sẵn."
Câu này nghe đơn giản mà khó viết lắm. Viết không ra, nghĩa là bạn chưa biết bán cho ai. Khi đó hãy đọc cách xác định khách hàng mục tiêu và tìm nỗi đau của khách hàng trước khi đi tiếp. Còn chưa có ý tưởng nào rõ, bài ý tưởng kinh doanh có khung để lọc theo năng lực sẵn có.
Lỗi hay gặp: bắt đầu từ sản phẩm mình thích. "Tôi thích cà phê nên mở quán cà phê" là lý do của bạn, chưa phải lý do của khách. Khách không trả tiền vì bạn thích, khách trả tiền vì họ đang khổ vì một chuyện gì đó.
Bước 3: Nói chuyện với 20 khách trước khi làm sản phẩm
Đây là bước người mới khởi nghiệp hay bỏ nhất, vì nó không vui bằng ngồi chọn logo. Nhưng nó rẻ nhất. Sai ở bước này, bạn mất vài buổi cà phê. Bỏ qua nó rồi sai ở bước 5, bạn có thể mất cả trăm triệu.

Mục tiêu là hỏi về vấn đề của họ, không phải chào bán. Ba câu nên dùng:
- "Lần gần nhất anh/chị gặp chuyện này là khi nào?"
- "Hiện anh/chị đang xử lý nó bằng cách nào, tốn bao nhiêu?"
- "Cách đó có chỗ nào anh/chị chưa ưng?"
Ghi lại nguyên văn câu trả lời. Chữ khách dùng sau này sẽ là nội dung quảng cáo tốt nhất của bạn, vì đó là cách họ tự nói về nỗi khổ của mình.
Với người khởi nghiệp lần đầu, hai mươi người nghe thì nhiều, nhưng chia ra mỗi tối hai cuộc thì mười ngày là xong. Người quen, đồng nghiệp cũ, nhóm Facebook đúng đối tượng, ai hợp thì hỏi.
Lỗi hay gặp: hỏi "Anh/chị có mua cái này không?". Ai cũng nói "có" cho bạn vui. Hãy hỏi về những gì họ đã làm, vì hành vi cũ nói thật hơn lời hứa mới. Một người bảo "hay quá, mở đi em ủng hộ" mà chưa từng bỏ đồng nào cho vấn đề đó thì chưa phải khách.

Bước 4: Bán thử bằng phiên bản đơn giản nhất
Làm phiên bản rẻ nhất có thể: một bài đăng, một trang nhận đặt trước, hoặc một gói dịch vụ bạn tự làm bằng tay. Rồi mời khách trả tiền hoặc đặt cọc.
Ví dụ minh họa: một người muốn khởi nghiệp với bánh mì que nhân pate. Thay vì thuê bếp, đăng một bài nhận đặt trước cho thứ Bảy, tối đa 50 que, giao trong bán kính 3 km. Đến thứ Năm có 40 đơn, đó là dữ liệu. Có 3 đơn, cũng là dữ liệu, và rẻ hơn nhiều so với một cái bếp đã thuê.
Khách chịu chuyển khoản là tín hiệu thật. Khách khen mà không trả tiền thì chưa phải nhu cầu thật. Lời khen không trả được tiền nhà. Bán thử là cách khởi nghiệp gần như không phải đặt cược: bạn đem ý tưởng ra chợ trước khi đem tiền ra.
Ý tưởng được coi là qua vòng đầu khi có đủ ba dấu hiệu:
- Có khách trả tiền mà không phải người thân, bạn bè.
- Có khách quay lại mua lần hai.
- Có khách tự giới thiệu người khác.
Đủ ba cái, bạn mới nên nghĩ tới chuyện thuê mặt bằng hay đầu tư lớn hơn. Hai vợ chồng ở đầu bài nếu bán trà sữa qua mạng một tháng trước, giao tận nơi bằng xe máy, thì đã biết khu đó có thích vị của mình không mà chưa tốn đồng tiền cọc nào.
Lỗi hay gặp: bán thử cho người quen rồi tưởng là thị trường. Bạn bè mua để ủng hộ, một lần. Muốn biết nhu cầu thật, phải có người lạ trả tiền và quay lại.
Bước 5: Định giá có lãi ngay từ đơn đầu tiên
Nhiều người mới khởi nghiệp bán rẻ để "lấy khách", rồi không bao giờ tăng giá lại được. Khách đến vì rẻ sẽ đi khi có chỗ rẻ hơn.
Giá bán phải đủ bù giá vốn, chi phí vận hành, và còn lại lợi nhuận. Kiểm tra nhanh:
| Khoản | Số tiền (ví dụ minh họa) |
|---|---|
| Giá vốn một sản phẩm | 60.000đ |
| Chi phí vận hành chia cho mỗi sản phẩm | 25.000đ |
| Lợi nhuận mong muốn | 30.000đ |
| Giá bán tối thiểu | 115.000đ |
Dòng thứ hai hay bị quên nhất. Tiền điện, tiền ship, tiền túi, tiền công của chính bạn, chia ra cho mỗi sản phẩm. Người khởi nghiệp một mình hay quên nhất tiền công của chính mình. Không tính dòng này thì bạn tưởng lãi mà thật ra đang tự trả lương cho khách.
Thị trường chỉ chịu giá thấp hơn thì bạn giảm chi phí, hoặc tăng giá trị. Đừng bán lỗ rồi ngồi hy vọng.
Lỗi hay gặp: khách chê là giảm. Khách nói "đắt quá" nhiều khi chỉ là thói quen mặc cả, hoặc vì bạn chưa nói rõ món đó đáng tiền ở đâu. Trước khi hạ giá, học cách trả lời khách hàng chê đắt để giữ được giá trị của mình.
Bước 6: Chọn một kênh bán và làm thật kỹ 90 ngày
Người mới khởi nghiệp hay dàn trải cùng lúc Facebook, TikTok, Shopee, website. Kết quả là kênh nào cũng nửa vời, như học bốn ngoại ngữ một lúc rồi chẳng nói được câu nào.
Khởi nghiệp với ngân sách nhỏ thì càng phải dồn vào một chỗ. Chọn một kênh nơi khách của bạn có mặt nhiều nhất, làm đều khoảng 90 ngày, đo kết quả rồi mới mở thêm. Vài gợi ý:
- Khách quen, khách trong khu: Zalo, Facebook cá nhân, truyền miệng.
- Khách trẻ: TikTok, Reels.
- Khách mua theo nhu cầu rõ: sàn thương mại điện tử, Google.
- Khách doanh nghiệp: gặp trực tiếp.
Đó chỉ là gợi ý. Câu trả lời đúng nhất vẫn nằm trong 20 cuộc trò chuyện ở bước 3, vì khách sẽ tự kể họ hay tìm mua ở đâu. Cách chọn kênh kỹ hơn có trong bài chiến lược marketing cho doanh nghiệp nhỏ.
Lỗi hay gặp: đổi kênh sau ba tuần vì "không thấy hiệu quả". Phần lớn kênh cần thời gian để người ta biết tới bạn. Làm đủ 90 ngày, có số rồi hãy quyết.
Bước 7: Viết quy trình, đo 4 con số mỗi tuần rồi mới mở rộng
Khi đơn bắt đầu đều, viết lại cách bạn bán hàng, chăm khách, giao hàng thành một checklist (danh sách việc cần làm, làm xong đánh dấu). Có quy trình thì người mới vào làm được ngay, bạn không phải ôm mọi thứ. Chăm khách là chỗ nên viết trước, bài quy trình chăm sóc khách hàng có sẵn khung 8 bước.

Song song, mỗi tối Chủ nhật ghi 4 con số cạnh số tuần trước:
- Doanh thu.
- Số khách mới.
- Tỷ lệ khách quay lại.
- Tiền mặt còn lại.
Bốn con số đủ cho bạn biết mình đang lên hay đang xuống, không cần phần mềm gì. Chạm mức dừng đã viết ở bước 1 thì dừng lại để đổi hướng, đừng cố thêm.
Đây cũng là lúc tìm hiểu thủ tục pháp lý. Tùy quy mô, bạn có thể đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp. Thông tin có trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, chưa rõ thì hỏi cơ quan đăng ký kinh doanh nơi bạn ở.
Nếu cần một mốc thời gian để bám theo, tôi hay gợi ý chia 7 bước vào 90 ngày đầu khởi nghiệp như sau. Ngày 1 đến 30: bước 1, 2, 3, xong khi có câu mô tả khách rõ ràng. Ngày 31 đến 60: bước 4, 5, 6, xong khi có khách trả tiền không phải người quen. Ngày 61 đến 90: bước 7, xong khi có khách quay lại hoặc giới thiệu. Hết 90 ngày, nhìn số mà chọn: tăng tốc, điều chỉnh hay dừng.
Cuối mỗi tháng của năm đầu khởi nghiệp, tự hỏi ba câu. Tháng này tôi lãi hay lỗ bao nhiêu, có biết chính xác không? Tôi có đang tiêu tiền vào thứ khách chưa đòi không? Tôi có đang tự làm việc mà người khác làm được với chi phí thấp hơn không? Một câu "không biết" là đủ để dừng lại xem xét.
Lỗi hay gặp: có mấy cái hố mà người mới khởi nghiệp hay rơi vào đúng ở giai đoạn này.
- Góp vốn với bạn bè mà không có giấy tờ. Lúc có lãi hay lỗ, tranh chấp rất dễ nổ ra. Ghi rõ tỷ lệ góp, ai quyết việc gì, rút vốn thế nào.
- Vay nóng để duy trì. Lãi vay cao biến một khoản lỗ nhỏ thành gánh nợ lớn. Cần vay thì chỉ vay qua kênh chính thức, và khi đã có đơn hàng chứng minh.
- Ôm mọi việc một mình quá lâu. Đây là một trong những lý do khiến doanh nghiệp nhỏ mãi không lớn.
Không có nhiều vốn thì có khởi nghiệp được không? Được. Vẫn đi được 7 bước này, thậm chí ít vốn còn ép bạn làm đúng bước 3 và bước 4, chỗ nhiều người nhiều tiền lại bỏ qua. Nếu bạn gần như không có đồng nào, bài cách khởi nghiệp từ 2 bàn tay trắng nói kỹ cách dùng kỹ năng, uy tín và mối quan hệ làm vốn ban đầu.
Một lời thật lòng
Khởi nghiệp năm đầu sẽ vẫn có sai lầm, kể cả khi bạn đi đúng 7 bước này, và tôi không nghĩ có cách nào tránh hết được. Thứ bạn chọn được là sai ở đâu: ở mấy buổi cà phê hỏi khách, hay ở một mặt bằng đã cọc ba tháng. Tuần này, chỉ cần gọi cho 5 người có thể là khách của bạn và hỏi họ ba câu ở bước 3. Vậy là đã bắt đầu rồi.
Hãy theo dõi Facebook Nguyễn Ngọc Sơn để học được giá trị mỗi ngày!



